Të nisësh një sipërmarrje është një hap emocionues drejt ndërtimit të diçkaje tënden. Megjithatë, realiteti i biznesit mbetet i vështirë: rreth 90% e startup-eve dështojnë. Një studim i fundit nga Failory mbi dështimet e bizneseve në vitin 2025 tregon se mbi gjysma e tyre kanë pasur probleme me marketingun, ndërsa 34% kanë identifikuar mungesën e përshtatjes me tregun si arsyen kryesore.
Kjo e bën zgjedhjen e modelit të duhur të biznesit më të rëndësishme se kurrë. Nuk mjafton vetëm një ide e mirë, duhet një model që përputhet me kërkesat e tregut, stilin tënd të punës dhe vizionin tënd afatgjatë.
Një prej modeleve më të sigurta dhe më të strukturuara është franchising. Ai ofron një rrugë relativisht më të qëndrueshme drejt sipërmarrjes, sepse nuk fillon nga zeroja, por operon me një markë tashmë të suksesshme. Franchise-t marrin një sistem të testuar biznesi, trajnim të plotë dhe mbështetje të vazhdueshme operacionale dhe marketingu.
McDonald’s është shembulli më klasik i këtij modeli. Me mbi 38,000 degë në mbarë botën, franchise-t e saj përfitojnë nga një markë globale, furnizim i standardizuar dhe fushata marketingu shumë të fuqishme. Kjo ul ndjeshëm rrezikun e dështimit në krahasim me një biznes krejtësisht të ri.
Por ky model ka edhe kufizime të rëndësishme. Investimi fillestar është shumë i lartë — shpesh mes 1.3 dhe 2.3 milionë dollarëve, dhe franchise-t paguajnë çdo vit një përqindje të xhiros si tarifë mbretërore. Për më tepër, liria krijuese është minimale: çdo detaj, nga menyja te dizajni i dyqanit, përcaktohet nga kompania mëmë.
Një tjetër model shumë i përhapur sot është ai me abonim (subscription). Ky model ofron të ardhura të qëndrueshme dhe të parashikueshme, sepse klientët paguajnë rregullisht për një shërbim ose produkt.
Dollar Shave Club është një shembull i famshëm i kësaj qasjeje. Kompania revolucionarizoi tregun e rrojeve duke i dërguar produktet direkt te konsumatorët çdo muaj. Ky model jo vetëm që siguroi një rrjedhë të qëndrueshme të ardhurash, por edhe krijoi një marrëdhënie afatgjatë me klientët.
Megjithatë, sfida më e madhe e këtij modeli është mbajtja e klientëve. Nëse ata nuk janë të kënaqur, çregjistrohen shpejt. Prandaj, kompanitë me abonim duhet të investojnë vazhdimisht në cilësi, inovacion dhe shërbim ndaj klientit.
Për ata që duan fleksibilitet dhe rrezik më të ulët fillestar, modeli lean startup është një alternativë shumë e mirë. Ai bazohet te testimi i shpejtë i idesë me një version minimal të produktit (MVP) përpara se të investohen shuma të mëdha parash.
Dropbox është një shembull klasik i kësaj qasjeje. Në vend që të ndërtonin menjëherë platformën e plotë, themeluesit publikuan një video të thjeshtë që shpjegonte idenë e tyre. Interesi i madh i përdoruesve i bindi se tregu ekzistonte dhe më pas kompania u zgjerua masivisht.
Sot Dropbox ka mbi 700 milionë përdorues dhe miliarda dollarë të ardhura vjetore. Avantazhi kryesor i këtij modeli është se minimizon rrezikun financiar dhe lejon përshtatje të shpejtë sipas reagimit të tregut. Por, ndryshimet e shpeshta strategjike mund të krijojnë pasiguri dhe konfuzion nëse nuk menaxhohen mirë.
Së fundi, ekziston edhe modeli kooperativ, ku biznesi zotërohet dhe drejtohet nga anëtarët e tij. Një shembull shumë i suksesshëm është REI në SHBA, e cila ka mbi 23 milionë anëtarë. Në vitin 2022, ajo shpërndau 234 milionë dollarë dividentë mes tyre.
Ky model është i fortë nga ana sociale dhe komunitare, sepse fokusohet te qëndrueshmëria, transparenca dhe përfitimi i përbashkët. Megjithatë, vendimmarrja është më e ngadaltë dhe fitimet individuale mund të jenë më të ulëta sesa në një kompani tradicionale private.
Në fund të fundit, nuk ka një model biznesi që funksionon për të gjithë. Zgjedhja varet nga sa rrezik je i gatshëm të marrësh, sa kapital ke, sa liri krijuese kërkon dhe sa rëndësi i jep ndikimit social.
Para se të vendosësh, ia vlen të reflektosh: kërkon siguri apo liri? Rritje të shpejtë apo të qëndrueshme? Fitim maksimal apo ndikim në komunitet? Përgjigjet ndaj këtyre pyetjeve do të të ndihmojnë të zgjedhësh rrugën e duhur.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
