Për të frenuar rritjet e çmimeve të karburanteve pas tronditjeve ndërkombëtare, disa vende kanë eksperimentuar me një model të veçantë: çmimet mund të rriten vetëm një herë në ditë, zakonisht në mesditë, ndërsa çdo ndryshim tjetër duhet të jetë ulje. Ideja është që të kufizohet spekulimi dhe të qetësohet tregu, por eksperiencat deri më tani sugjerojnë se ky model nuk ka funksionuar sipas pritshmërive.
Në Gjermani, një javë pas hyrjes në fuqi të rregullit, çmimet e naftës dhe benzinës vazhduan të rriteshin. Konsumatorët raportojnë se nuk ka pasur ulje të konsiderueshme, ndërsa operatorët e pavarur të stacioneve kanë nevojë të supozojnë çmimet e konkurrentëve për të vendosur tarifat e tyre. Një studim i ADAC tregon se rritjet e çmimeve kanë përfshirë një “premium rreziku” të brendshëm, i cili shpesh i tejkalon uljet e mundshme.
Disa shembuj globalë
Eksperimente të ngjashme janë regjistruar edhe në Shtetet e Bashkuara dhe në disa vende aziatike gjatë krizave të fundit të çmimeve të naftës: Në Filipine, qeveria ka vendosur një limit të përkohshëm për ngritjen e çmimeve gjatë ditës, por importuesit e karburantit e kompensojnë duke rritur çmimet herët në mëngjes ose duke aplikuar tarifa të tjera shërbimi.
Në Indi, disa shtete kanë vendosur një “window time” për rritjen e çmimeve, por operatorët e rrjetit kombëtar shpesh shmangin kufizimet duke përdorur mekanizma të ndryshëm shpërndarjeje dhe skemash bonusi për shpërndarësit. Në Australi, gjatë krizave të karburantit, disa rrjete kanë provuar të fiksuar çmimet një herë në ditë nëpër qytete kryesore, por studimet tregojnë se uljet janë të pakta dhe çmimet totale vazhdojnë të reflektojnë kostot e importit dhe spekulimin.
Si funksionon modeli
Një rritje çmimi lejohet vetëm në një kohë të caktuar (zakonisht mesditë).
Çdo ndryshim tjetër mund të jetë vetëm ulje.
Operatorët varen nga furnizuesit dhe konkurrentët për të vendosur çmimet e tyre.
Kompanitë e naftës mund të llogarisin “premium rreziku” për të përfshirë fitime shtesë brenda rritjes së njëhershme.
Efektiviteti i kufizuar
Në praktikë, modeli nuk frenon rritjet e çmimeve, sepse kompensimi i kostove dhe premium-et e rrezikut shkojnë mbi kufizimet.
Konsumatorët shpesh kërkojnë momentin optimal për furnizim, duke krijuar presion psikologjik dhe pritje në stacione.
Operatorët e pavarur ndihen të kufizuar, ndërsa qeveritë shfaqin vështirësi në kontrollin e tregut real.
Pasojat dhe ndikimet e tjera
Ndërsa modeli i testuar në disa vende deri më tani ka rezultuar se nuk arrin të ulë çmimet, ai mund të ketë efekte të tjera:
-Inkurajon kërkesën për automjete elektrike, si në Gjermani
-Tregon kufizimet e ndërhyrjes artificiale në tregjet globale: kur nuk kontrollohen të gjitha variablat, tregu gjen mënyra për të neutralizuar rregullimin.
Rregulli i mesditës ilustron një koncept ekonomik të njohur: ndryshimet artificiale të çmimeve shpesh nuk funksionojnë pa një mbikëqyrje të plotë të zinxhirit të furnizimit dhe faktorëve të jashtëm. Megjithatë sipas ekspertëve, eksperimente të tilla duhet të shihen si të dobishme për analizë, por jo si një mjet i garantuar për stabilizimin e tregut global të karburanteve.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
