Kalimi i Europës drejt makinave dhe autobusëve elektrikë u pa për vite me radhë si një hap pozitiv për klimën dhe modernizimin e transportit. Diskutimet kryesore ishin rreth baterive, karikimit, kostos dhe infrastrukturës. Por që nga viti i kaluar, në shumë vende europiane ka nisur një debat i ri: sa të sigurta janë automjetet elektrike të lidhura me internetin, veçanërisht ato të prodhuara nga kompani kineze?
Debati nisi me autobusët elektrikë në Norvegji. Në vitin 2025, kompania e transportit publik në Oslo testoi autobusë elektrikë kinezë dhe europianë për të kuptuar si funksionojnë sistemet digjitale të tyre. U vu re se autobusët kinezë kishin lidhje të vazhdueshme online me prodhuesin për përditësime software-i dhe diagnostikim nga distanca. Kjo është diçka normale në teknologjinë moderne, por autoritetet kuptuan se në teori, çdo sistem i lidhur në internet mund të keqpërdoret nëse bie në duar të gabuara. Nuk u gjet asnjë provë abuzimi, por u ngrit pyetja:
A duhet që transporti publik dhe infrastruktura kritike të varen nga sisteme të kontrolluara jashtë Europës?
Pas Norvegjisë, Danimarka nisi të rishikojë mënyrën si blihen autobusët elektrikë. Autoritetet thanë se rreziku nuk lidhet vetëm me Kinën, por me faktin që mjetet moderne janë “kompjuterë mbi rrota” dhe kanë lidhje të vazhdueshme me internetin.Ideja kryesore është të vendosen rregulla më të forta sigurie: si kontrollohet aksesimi i sistemeve, kush i bën përditësimet dhe si mund të izolohen mjetet nga rrjeti në raste emergjente. Debati nuk mbeti vetëm te autobusët. Sot edhe makinat private janë të pajisura me kamera, GPS, mikrofonë dhe lidhje interneti. Ato marrin përditësime software-i nga distanca dhe dërgojnë të dhëna te prodhuesi. Kjo ka bërë që disa ekspertë sigurie të paralajmërojnë se në teori, makinat e lidhura mund të kontrollohen ose çaktivizohen nga distanca, nëse sistemet digjitale cenohen. Problemi nuk është se kjo ka ndodhur, por se varësia nga teknologji e huaj po shihet gjithnjë e më shumë si çështje strategjike.
Lexo edhe: Restoranti holandez hap dyert për emigrantët, mund të punosh edhe nëse nuk e di gjuhën
Polonia ka shkuar një hap më tej. Ajo ka ndaluar hyrjen e automjeteve kineze në zona të mbrojtura ushtarake. Arsyeja lidhet me rrezikun e mbledhjes së të dhënave dhe ekspozimit të informacionit të ndjeshëm për vendndodhje dhe infrastrukturë. Edhe lidhja e telefonave zyrtarë me sistemet e makinave është kufizuar në këto zona. Ky është një shembull se si teknologjia e transportit po hyn në fushën e sigurisë kombëtare.
Në Holandë dhe vende të tjera, shqetësimi kryesor nuk është vetëm siguria, por edhe konkurrenca industriale. Prodhuesit kinezë të automjeteve elektrike po fitojnë gjithnjë e më shumë treg në Europë, ndërsa disa prodhues europianë po hasin vështirësi financiare. Kina ka avantazh nga tregu i madh i brendshëm dhe mbështetja shtetërore, gjë që e bën konkurrencën të pabarabartë për shumë kompani europiane. Një tjetër problem i madh është varësia e Europës nga zinxhiri i furnizimit me bateri, i dominuar kryesisht nga Kina. Bateritë janë zemra e makinave elektrike dhe përcaktojnë çmimin, performancën dhe kapacitetin e prodhimit. Nëse Europa nuk ndërton kapacitetet e veta për prodhim baterish, rrezikon të mbetet e varur nga importet për një sektor strategjik.
Prodhuesit kinezë mohojnë çdo rrezik sigurie. Ata thonë se respektojnë ligjet europiane dhe se të dhënat ruhen në serverë në Europë, me standarde të larta sigurie. Sipas tyre, debati është më shumë politik dhe gjeopolitik sesa teknik.
Europa ndërkohë ndodhet përballë një dileme të vështirë: duhet të ecë shpejt drejt transportit elektrik për të ulur ndotjen, por njëkohësisht duhet të mbrojë sigurinë, industrinë vendase dhe pavarësinë teknologjike. Problemi nuk është vetë makina elektrike. Frika e vërtetë është varësia nga sisteme digjitale që kontrollohen jashtë Europës.
“Frika e madhe” e Europës nga automjetet kineze nuk lidhet me prishjen e autobusëve apo ndalimin e makinave nga distanca. Ajo lidhet me një pyetje më të thellë: a po bëhet Europa shumë e varur nga teknologji që nuk i kontrollon vetë? Sfida e viteve të ardhshme do të jetë të ndërtohet një transport modern, i pastër dhe digjital, pa humbur kontrollin, sigurinë dhe pavarësinë strategjike.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
