Nga Genci Muçaj – Një nga realitetet më goditëse të kohës sonë është mënyra se si brezat po transformohen para syve tanë, në mënyrë të dukshme dhe të përshpejtuar. Prindërit punojnë më shumë se kurrë, shpesh me shumë pak kohë për të udhëzuar, edukuar dhe përcjellë vlera te fëmijët e tyre. Ky nuk është një fenomen lokal, por global, që prek shoqëri nga kultura dhe kontinente të ndryshme.
Shumë prej nesh jemi rritur me një respekt të thellë për të moshuarit, me vlerësim për përvojën dhe me bindjen se përparimi ndërtohet mbi atë që brezat e mëparshëm kanë krijuar. Na është mësuar të ruajmë cilësitë njerëzore, integritetin, përgjegjësinë, përulësinë dhe të përmirësojmë atë që ekziston, jo ta flakim tej. Sot, kjo hallkë transmetimi vlerash duket se po dobësohet.
Shoqëritë po ndryshojnë me shpejtësi, por jo gjithmonë në drejtimin e duhur. Vlerat thelbësore po zëvendësohen gjithnjë e më shumë nga qëndrime që i japin përparësi shpejtësisë mbi përmbajtjen. Puna e ndershme dhe e palodhur nuk shihet më si rruga natyrore drejt suksesit; përkundrazi, pasuria e shpejtë, rrugët e shkurtra dhe dukja dominojnë aspiratat. Karrierat ndiqen pa mësuar si të punohet, por si të kënaqen eprorët. Edhe më shqetësuese është se vlerat morale shpesh trajtohen si të parëndësishme ose fakultative.
Ky erozion i vlerave reflektohet edhe në qeverisje. Në shumë pjesë të botës, qeveritë janë bërë më agresive dhe arrogante, tipare që shpesh sinjalizojnë padije më shumë sesa forcë. Përkatësia politike shpesh mbizotëron mbi meritën, kompetencën apo integritetin. Pozicionet e përgjegjësisë mbushen jo mbi bazën e aftësisë, por të besnikërisë.
Si pasojë, shohim gjithnjë e më shumë zyrtarë të rinj me pak kuptim të detyrave të tyre, pa thellësi kulturore dhe pa përgatitje profesionale. Shumë prej tyre nuk kanë kultivuar zakonin e leximit, të mendimit kritik apo të të mësuarit gjatë gjithë jetës. Diplomat merren në institucione ku arsimi është shndërruar në biznes, jo në mision, duke i dhënë përparësi fitimit mbi formimin intelektual.
Teknologjia, veçanërisht inteligjenca artificiale, e ilustron në mënyrë të përkryer këtë kontradiktë.
Inteligjenca Artificiale është një nga arritjet më të mëdha të këtij brezi dhe, kur përdoret me mençuri, mund të jetë një mjet i jashtëzakonshëm. Megjithatë, gjithnjë e më shpesh ajo po përdoret si zëvendësim i të menduarit, jo si mbështetje për të.
AI është bekim kur udhëhiqet nga dijet, përvoja dhe gjykimi, por bëhet e dëmshme kur përdoret nga ata që nuk kanë bazat për të pyetur, verifikuar dhe kuptuar rezultatet që ajo prodhon.
Lexo edhe: Lajme të mira nga bota, ndryshime pozitive që po ndodhin pa shumë zhurmë
Ndërkohë, profesionistët me përvojë dhe kompetencë të provuar po zëvendësohen nga individë të rinj që besojnë se u takojnë role të larta pa kaluar nëpër fazat e domosdoshme të të mësuarit dhe rritjes. Praktika e profesionit, vëzhgimi, dështimi, durimi dhe përgjegjësia po anashkalohen. Të folurit mirë ngatërrohet me të punuarit mirë. Prezantimi ngatërrohet me performancën.
Ekziston një ndryshim thelbësor mes atyre që e bëjnë punën dhe atyre që vetëm flasin për ta bërë atë. Fatkeqësisht, grupi i dytë po rritet. Të menduarit për punën, menaxhimi i përshtypjeve dhe navigimi në hierarki janë bërë më të vlerësuara sesa prodhimi i rezultateve, zgjidhja e problemeve dhe marrja e përgjegjësisë.
Ky nuk është një argument kundër rinisë, teknologjisë apo ndryshimit. Përkundrazi, shoqëritë kanë nevojë për të treja. Por përparimi pa respekt, ambicia pa etikë dhe inovacioni pa dije nuk çojnë në zhvillim, por në rënie.
Nëse respekti, vlerësimi dhe përgjegjësia nuk rikthehen si vlera themelore shoqërore, rrezikojmë të krijojmë sisteme që duken moderne në sipërfaqe, por janë të zbrazëta në thelb. Sfida e kohës sonë nuk është të lëvizim më shpejt, por të lëvizim më me mençuri.
Adresimi i erozionit të respektit, meritës dhe vlerave të përbashkëta kërkon më shumë sesa slogane apo fajësime ndërbreznore. Kërkon një përpjekje të ndërgjegjshme shoqërore për të ribalancuar atë që është humbur, duke përqafuar ndryshimin me përgjegjësi. Hapi i parë është rikthimi i respektit për përvojën, pa mbyllur dyert për rininë. Përparimi nuk duhet të nënkuptojë zëvendësim për hir të zëvendësimit. Profesionistët me përvojë duhet të shihen si mentorë dhe ruajtës të memories institucionale, ndërsa brezat e rinj sjellin energji dhe inovacion. Kur ndërpritet transmetimi, shoqëritë dobësohen.
Po aq e rëndësishme është rivendosja e meritës si bazë e avancimit. Kur besnikëria, imazhi apo përkatësia politike peshojnë më shumë se kompetenca, institucionet dhe qeveritë në mënyrë të pashmangshme degradojnë.
Rekrutimi transparent, llogaridhënia dhe vlerësimi mbi bazën e performancës nuk janë luks burokratik, por garanci për besueshmëri dhe efektivitet.
Arsimi qëndron në zemër të kësaj sfide. Shoqëritë duhet të kalojnë përtej formalizmit të diplomave dhe të rikthehen te kultivimi i kompetencës, mendimit kritik dhe gjykimit etik. Një diplomë duhet të sinjalizojë gatishmëri për të kontribuar, jo thjesht aftësinë për të paguar apo për t’u përshtatur. Leximi, arsyetimi dhe disiplina intelektuale mbeten të pazëvendësueshme, pavarësisht përparimit teknologjik.
Edhe jeta profesionale duhet të rikthejë ndjenjën e progresionit. Karrierat nuk janë arritje të menjëhershme, por procese të të mësuarit, vëzhgimit, dështimit dhe rritjes. Anashkalimi i këtyre fazave prodhon folës të sigurt, por performues të dobët.
Teknologjia, veçanërisht inteligjenca artificiale, duhet trajtuar me të njëjtën pjekuri. E përdorur me mençuri, ajo mund të amplifikojë inteligjencën njerëzore; e përdorur pa kujdes, zëvendëson mendimin me komoditetin. AI duhet të mbetet mjet në duart e përdoruesve të ditur, jo zëvendësim i të kuptuarit. Pa themele intelektuale, fuqia teknologjike bëhet e zbrazët.
Edhe kultura e lidershipit kërkon rikalibrim. Autoriteti i vërtetë ndërtohet mbi përmbajtje, përulësi dhe shërbim, jo mbi arrogancë apo agresivitet. Qeveritë dhe institucionet duhet të vlerësojnë liderë që dëgjojnë, mësojnë dhe marrin përgjegjësi, jo ata që dominojnë diskursin pa prodhuar rezultate.
Njëkohësisht, edukimi moral dhe qytetar duhet rikthyer si proces i vazhdueshëm. Vlera si respekti, ndershmëria dhe përgjegjësia nuk mbijetojnë vetvetiu; ato duhet të mësohen, praktikohen dhe mbrohen. Shoqëritë që ndalojnë së ushqyeri këto vlera, përfundimisht i humbasin ato.
Rindërtimi i një kulture respekti dhe vlerësimi nuk do të ndodhë brenda natës. Riparimi kulturor është një investim afatgjatë që kërkon durim, qëndrueshmëri dhe përgjegjësi kolektive. Nuk ka rrugë të shkurtra. Megjithatë, pa këtë përpjekje, shoqëritë rrezikojnë të ecin më shpejt në drejtimin e gabuar…moderne në dukje, por të brishta në thelb.
*Genci Muçaj është diplomat, edukator dhe negociator me përvojë të gjatë dhe të suksesshme në marrëdhënie ndërkombëtare, themelues dhe CEO i parë i Këshillit të Ambasadorëve Shqiptarë në Tiranë, si dhe këshilltar i lartë për çështje ndërkombëtare dhe marrëdhënie diplomatike multilaterale.
Opinion
Pikëpamjet e shprehura në këtë artikull i përkasin autorit/es dhe nuk pasqyrojnë në asnjë mënyrë qëndrimin editorial të Business Magazine.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
