Pas një serie provash të hershme premtuese, kontrolli biologjik po fiton terren duke u shndërruar gradualisht në një metodë standarde prodhimi në sektorin shqiptar të kultivimit të perimeve në sera. Me mbështetjen e GIZ, fermerët në Myzeqe, qendra kryesore e bujqësisë me sera në vend po e adoptojnë gjithnjë e më shumë këtë qasje inovative, e cila mbështetet në përdorimin e insekteve të dobishme për të luftuar dëmtuesit dhe për të reduktuar nevojën për pesticide kimike.
Rezultatet janë të qarta: siguri më e lartë ushqimore, produkte me cilësi më të mirë, konkurrueshmëri më e madhe në tregjet e BE-së dhe një ndikim më i ulët mjedisor përmes reduktimit të ndotjes së ujit dhe tokës. Në kuadër të fokusit për Rezistencën Ekonomike, GIZ po forcon konkurrueshmërinë e Shqipërisë dhe po fuqizon bizneset vendase për të lulëzuar.
Rritja e eksporteve përmes prodhimit pa pesticide
Prodhimi i perimeve në sera është një nga sektorët më të rëndësishëm të orientuar drejt eksportit në Shqipëri, duke përfshirë rreth 3,000 ferma, që shtrihen në afro 2,500 hektarë dhe gjenerojnë një vlerë mesatare vjetore prej 90 milionë eurosh.
Megjithatë, aksesimi i tregjeve me vlerë më të lartë në Bashkimin Evropian dhe më gjerë varet gjithnjë e më shumë nga aftësia për të ofruar produkte cilësore, pa mbetje pesticidësh. Përmes aplikimit të kontrollit biologjik në rreth 250 hektarë sera në mbarë vendin, në kultura si speca, domate dhe luleshtrydhe përdorimi i pesticideve kimike është reduktuar në zero ose pothuajse zero.
Në të njëjtën kohë, po zhvillohen prova pilot për të zgjeruar këtë qasje edhe në kultura të tjera në sera, përfshirë shalqirin dhe kastravecin.
Fshati Hoxhaj: Një komunitet fermerësh të rinj që udhëheqin tranzicionin
Fshati Hoxhaj, në rajonin e Beratit, ofron një shembull domethënës të këtij transformimi, i udhëhequr nga fermerë të rinj. Me rreth 80 prodhues të rinj që menaxhojnë afro 35 hektarë tokë bujqësore, fshati ka përqafuar plotësisht metodat e kontrollit biologjik, duke shënuar një kthesë të rëndësishme drejt bujqësisë së qëndrueshme.
Një prej tyre është Emiljano Lushka, i cili kultivon 1.6 hektarë sera me speca dhe kastraveca, me një prodhim mesatar vjetor prej 22 tonësh. Rrugëtimi i tij nisi në moshën 15-vjeçare, kur emigroi në Greqi dhe punoi në ferma në Kretë.
“Ishte në Greqi kur pashë për herë të parë zbatimin e kontrollit biologjik të insekteve,” shpjegon ai. Pas dy vitesh jashtë vendit, Emiljano u kthye në Shqipëri dhe nisi të kultivojë tokën e trashëguar nga i ati. Që atëherë, ai e ka zgjeruar fermën pesëfish dhe sot mbështetet plotësisht në metodat e kontrollit biologjik.
“Të gjitha produktet tona eksportohen në vende evropiane si: Polonia, Çekia, Rumania dhe Bullgaria,” thekson Emiljano, duke nënvizuar jo vetëm cilësinë e prodhimit, por edhe integrimin gjithnjë e më të madh të fermerëve të Hoxhajt në tregjet evropiane.
Ofruesit e shërbimeve nxisin rritjen dhe besimin e fermerëve
Adoptimi në rritje i kontrollit biologjik është mbështetur nga një ekosistem i vogël, por në zgjerim, ofruesish shërbimesh. Aktualisht, rreth katër kompani operojnë në Shqipëri, duke furnizuar inputet bazë, insektet e dobishme si dhe asistencë teknike gjatë gjithë ciklit të prodhimit, nga mbjellja deri në korrje.
Insektet importohen nga laboratorë ndërkombëtarë, ku shumohen në kushte të kontrolluara, ndërsa fermerët marrin udhëzime të vazhdueshme mbi monitorimin dhe protokollet e aplikimit.
“Një vit më parë punonim me vetëm katër fermerë. Sot mbështesim qindra fermerë, si rezultat i rritjes së ndjeshme të kërkesës për kontroll biologjik,” thotë agronomi Elvis Shkëmbi, një nga ofruesit e shërbimeve në këtë sektor.
Mbështetja dhe incentivat politike përshpejtojnë adoptimin
Me fonde nga qeveritë e Gjermanisë, Zvicrës dhe Mbretërisë së Bashkuar, GIZ ka mbështetur që nga viti 2021 projektet e para pilot për kontrollin biologjik në prodhimin e perimeve në sera në Shqipëri.
Më shumë se 500 fermerë janë informuar dhe trajnuar mbi përfitimet dhe zbatimin praktik të kësaj metode, ndërsa mbi 100 agronomë nga sektori publik dhe privat kanë forcuar aftësitë e tyre profesionale përmes trajnimeve, demonstrimeve në terren dhe vizitave studimore. Së fundmi, GIZ ka mbështetur disa agronomë të rinj në themelimin e Shoqatës së Agronomëve Shqiptarë.
Për të përshpejtuar më tej adoptimin, Ministria e Bujqësisë dhe Zhvillimit Rural ka prezantuar stimuj financiarë që mbulojnë deri në 50% të kostove për fermerët që aplikojnë kontrollin biologjik, duke sinjalizuar një angazhim të qartë politik drejt praktikave bujqësore më të qëndrueshme dhe konkurruese.
Si hap i parë, Ministria hoqi gjithashtu TVSH-në për importin e organizmave të dobishëm të nevojshëm për zbatimin e kontrollit biologjik. Ky është një tjetër tregues i angazhimit të Qeverisë së Shqipërisë për të ulur kostot për fermerët dhe për ta bërë kontrollin biologjik një metodë standarde të mbrojtjes së bimëve, në përputhje me kërkesat e BE-së.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
