Nga Yanis Varoufakis – Imagjinoni sikur fashistët, për të cilët menduam se i kishim mposhtur përfundimisht në mesin e shekullit XX, të kishin depozituar diku një plan sekret, një “manual” të trashëguar brez pas brezi nga pasardhësit e tyre ideologjikë, të vendosur për ta bërë fashizmin sërish “të madh”. Çfarë do të përmbante ai?
Do të niste me një strategji të thjeshtë: plagjiatimin e së majtës. Së pari, do të këshillonte të sulmohej kapitalizmi klientelist. Të kopjoheshin argumentet e majta kundër sektorit financiar të korruptuar dhe rolit të bankave qendrore në mbështetjen e tij. Më pas, të kritikohej sistemi zgjedhor si një përballje mes dy fraksioneve të së njëjtës elitë oligarkike – ose siç quhet shpesh, “uniparti”.
Pas kësaj, shteti duhet goditur si shërbëtor i Biznesit të Madh. Njëkohësisht, duhet përsëritur mantra neoliberale, duke u paraqitur si më neoliberalë se Margaret Thatcher dhe Ronald Reagan së bashku. Nëpunësit civilë duhet etiketuar si dembelë dhe parazitë që jetojnë në kurriz të klasës punëtore, për të krijuar përçarje mes sektorit publik dhe atij privat.
Për të ndërtuar një lëvizje, manuali do të këshillonte bashkimin e viktimave të neoliberalizmit me njerëz që ende mbajnë nostalgji për epokën Thatcher apo Reagan. Për t’i kthyer të gjithë kundër qendrës neoliberale, duhet portretizuar si “marksistë” ata liderë që ndërtuan karrierën duke luftuar dhe neutralizuar të majtën – figura si Tony Blair në Britani apo Bill Clinton në SHBA, bashkë me partitë që ata transformuan.
Për ta forcuar këtë aleancë, duhet premtuar rikthimi në një Epokë të Artë imagjinare. Duhet folur me patos për një rilindje kombëtare që kërkon mposhtjen e borgjezisë dekadente dhe të majtës “tradhtare”.
Mbi të gjitha, manuali do të theksonte: mos e nënvlerësoni kurrë fuqinë e kultit të “pastërtisë racore”. Askush nuk është i pastër – të gjithë jemi të përzier. Por njerëzit mund të nxiten në ekstazë kolektive nëse u thuhet se qytetet e tyre po pushtohen nga ndikime të huaja dhe të rrezikshme (Presidenti amerikan Donald Trump parapëlqen t’i quajë “parazitë”) dhe se këto “papastërti” duhen pastruar, si viruse që infektojnë komunitetin.
Të “papastërtit” që duhen shënjestruar mund të jenë hebrenjtë, myslimanët, personat trans – kushdo që mund të stigmatizohet me kosto të ulët politike. Kjo kërkon që shpirtrat e të përjashtuarve nga shoqëria të infektohen me panikun moral se po “zëvendësohen” nga njerëz edhe më të varfër e më të pafuqishëm se vetë ata. Vetëm atëherë u premtohet se do të bëhen sërish “të mëdhenj”.
Ndërsa koalicioni i ri fashist merr formë, ai duhet gjallëruar me mizogjini dhe premtime se një Udhëheqës i Madh – një “babai i mençur” – do ta vendosë shtëpinë kombëtare në rregull. Duhet lënë të kuptohet se burrat e bardhë nuk janë më në gjendje të kontrollojnë as jetën e tyre personale, por fajin duhet ta ketë gjithmonë feminizmi “woke”, kurrë shkaqet reale: shtrëngimi ekonomik, tregu i financiarizuar i banesave dhe shkatërrimi i arsimit e shëndetësisë publike.
Lexo edhe: Alban Avdulla: Sulmet kibernetike që paralizojnë shtetet! Çfarë rrezikon Shqipëria
Në vend të kësaj, duhet ofruar një kontratë e thjeshtë shoqërore: Ne do të kujdesemi për ju dhe do t’ju bëjmë sërish krenarë. Ju, në këmbim, na jepni pushtet absolut. Vetëm kështu, të çliruar nga kufizimet e shtetit liberal, mund të “pastrohet” trupi i kombit dhe të rikthehet ndjenja e humbur e epërsisë.
Duhet theksuar se kjo nuk është një ndërprerje e përkohshme, por një gjendje e përhershme. Kombi duhet portretizuar si një batalion në luftë, ku kundërshtimi dhe mosbindja përbëjnë kërcënim ekzistencial. Duhet shpallur militarizimi i vazhdueshëm i shoqërisë dhe kërkuar menjëherë rritje masive e buxhetit të mbrojtjes.
Njëkohësisht, duhet denoncuar obsesioni i elitave liberale për qeverisjen globale. Ndërsa flitet për “parandalim”, duhet lënë të kuptohet se ushtria do të jetë po aq e përgatitur për të shtypur “terroristët e brendshëm” dhe për të ruajtur gardhet elektrike të kufirit, sa edhe për të përballuar kërcënimet e jashtme.
Për të hyrë në qeveri, duhet shfrytëzuar frika e konservatorëve dhe centristëve nga e majta. Duhet përqafuar ultra-sionizmi për të larë mëkatet e së kaluarës naziste dhe për t’u bërë më të pranueshëm. Më pas, pasi të kenë menduar se mund t’ju kontrollojnë, ata duhet shtyrë mënjanë – dhe përfundimisht trajtuar njësoj si e majta që kishin frikë.
Sapo të merret pushteti, hapi i parë është ndalimi i migrantëve (me përjashtim të supremacistëve të bardhë nga shtete të dështuara të aparteidit). Duhet shpallur se ekzistojnë vetëm dy gjini. Duhet krijuar një gardë pretoriane me burra të maskuar që zhdukin njerëz nga rrugët dhe i dërgojnë në kampe përqendrimi brenda vendit ose në territore të pushtuara. Për të demonstruar pushtetin e pakufizuar, forcat paramilitare duhet të terrorizojnë qytetet kryesore.
Në prapaskenë, duhet lidhur aleancë me oligarkët financiarë dhe teknologjikë që më parë u sulmuan. Duhet instaluar një elitë teknologjike në administratë për të shkarkuar punonjësit publikë, për të mbledhur të dhëna personale dhe për të ndërtuar një sistem survejimi total. Duhet falur aleatët kriminalë, sulmuar universitetet, kapur institucionet kulturore dhe përdorur gjyqësori kundër kundërshtarëve.
Së fundmi, duhet përgatitur momenti kur baza do të zhgënjehet, duke parë se premtimet për mirëqenie zhduken përballë pasurimit të klasës sunduese. Atëherë, zgjidhja është përshkallëzimi gjeopolitik: dalje nga organizatat ndërkombëtare, prishje traktatesh, shkatërrim i së drejtës ndërkombëtare. Luftërat për pushtet duhen quajtur me emrin e vërtetë: pushtime imperialiste. Dhe mbi të gjitha: eskaloni pa pushim.
Nëse gjithçka shembet, sigurohuni të lini pas një plan të përditësuar për brezin e ardhshëm të fashistëve. Sepse, për sa kohë që pasuria e pakicës mbështetet mbi varfërinë e shumicës, fashizmi do të mbetet gjithmonë një “zgjidhje” e gatshme.
Yanis Varoufakis është ish-ministër i Financave i Greqisë, lider i partisë MeRA25 dhe profesor i Ekonomisë në Universitetin e Athinës.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
