Pse njerëzit vazhdojnë të ndërtojnë robotë që duken si ne, cili është qëllimi?

Robotët vijnë në forma dhe përmasa shumë të ndryshme. Sipas përkufizimit, ata janë makina që kryejnë detyra automatike: mund të operohen nga njerëzit, por shpesh veprojnë edhe në mënyrë autonome, pa ndihmën tonë.

Shumica e robotëve ndërtohen për një qëllim të caktuar: mjafton të mendojmë për robotin fshesë me formë disku apo për krahët robotikë në fabrikat industriale. Megjithatë, vitet e fundit, robotët me formë njerëzore – të quajtur humanoidë – kanë hyrë gjithnjë e më shumë në qendër të vëmendjes. Robotët humanoidë janë pikërisht ashtu siç tingëllon emri: makina me krahë, këmbë, bust dhe kokë, që zakonisht ecin drejt mbi dy këmbë. Investimet në zhvillimin e tyre janë rritur ndjeshëm. Nëse keni disa mijëra dollarë, disa modele tashmë mund të blihen. Por pse ka kaq shumë interes për robotët që duken si njerëz? Çfarë vlere kanë ata, përtej eventeve demonstrative si Lojërat Botërore të Robotëve Humanoidë në Pekin apo videove me koreografi argëtuese?

Një robot fshesë është një pajisje me një funksion të vetëm. Premtimi i robotëve humanoidë është se ata mund të shndërrohen në platforma me përdorim të përgjithshëm, të afta të kryejnë shumë detyra në mjedise të ndryshme. Kjo sepse robotët me formë të ngjashme me trupin e njeriut përshtaten më mirë në mjediset që tashmë janë ndërtuar për ne, shtëpi, zyra, rrugë, dhe për aftësitë tona fizike. Një robot me rrota nuk mund të ngjisë shkallët. Në parim, një humanoid mund të lëvizë më lirshëm në mjedise të mbushura me njerëz: të ngjisë shkallë, të hapë dyer, të orientohet në hapësira të ndryshme, në shtëpi, në punë apo edhe jashtë.

Robotët humanoidë ekzistonin në imagjinatë shumë kohë përpara se të ndërtoheshin realisht. Nga Metropolis i Fritz Lang-ut te Star Wars dhe personazhi C-3PO, ata kanë ushqyer fantazinë tonë për dekada. Sigurisht, këto ishin role të luajtura nga aktorë; robotët humanoidë të vërtetë filluan të ecin vetëm në vitin 1972 me WABOT-1, të ndërtuar në Japoni.

Një industri fitimprurëse?

Zhvilluesit, prodhuesit dhe investitorët po vënë baste të mëdha mbi robotët humanoidë dhe besojnë se ata do të kenë një ndikim të jashtëzakonshëm në shoqëri. Një raport i Goldman Sachs vlerëson se tregu global i robotëve humanoidë mund të arrijë në 38 miliardë dollarë deri në vitin 2035, me 3 deri në 27 milionë robotë të instaluar në mbarë botën. Ata konsiderohen veçanërisht tërheqës për punë të rrezikshme, ku mund të zëvendësojnë njerëzit dhe të shpëtojnë jetë. Një raport i vitit 2025 nga Bank of America shkon edhe më tej: parashikon 1 milion robotë humanoidë të shitur çdo vit deri në 2030 dhe rreth 3 miliardë në përdorim deri në 2060 – gati një humanoid për çdo tre njerëz. Edhe parashikimet më konservatore sugjerojnë një ndryshim të madh në pothuajse çdo aspekt të shoqërisë.

Megjithatë, që kjo të ndodhë, robotët humanoidë do të duhet të jenë vërtet kudo: në argëtim, kujdes shëndetësor, shtëpi, shërbime dhe mikpritje.

Lexo edhe:Nga Tirana në Forbes: Jonida Bojaxhiu, vizionarja që po udhëheq transformimin e hapësirave në Shqipëri

Ende larg së ardhmes së imagjinuar

Në praktikë, rruga drejt një roboti me përdorim të përgjithshëm është ende e gjatë. Ndërtimi i një makinerie që lëviz si njeriu është jashtëzakonisht i vështirë.

Vitet e fundit ka pasur përmirësime të mëdha falë inteligjencës artificiale (AI), e cila po zëvendëson programimin klasik të robotëve. Metoda si “reinforcement learning” kanë bërë të mundur ecje dhe vrapim më të qëndrueshëm, si edhe aftësi që përshtaten me terren të pabarabartë apo me shtytje të papritura.

Megjithatë, edhe robotët më mbresëlënës, për shembull ata që demonstrojnë lëvizje luftarake, zakonisht janë ende nën kontroll njerëzor për vendimmarrjen, edhe pse ruajnë vetë ekuilibrin.

Aftësitë sociale dhe kuptimi i situatave janë ende shumë bazike. Robotët nuk e kuptojnë dallimin se si duhet të sillen me një foshnjë, një fëmijë, një të rritur apo një të moshuar, duke marrë parasysh normat sociale e kulturore.

Çfarë do ta ndryshonte lojën?

Një hap vendimtar drejt robotëve humanoidë vërtet universalë do të ishte aftësia për të përvetësuar drejtpërdrejt njohuritë dhe aftësitë njerëzore. Për shembull, t’i tregosh një roboti si lahen enët dhe ai ta mësojë vetë procesin. Për këtë, robotët duhet të jenë më të adaptueshëm ndaj mjediseve reale, jo vetëm laboratorëve ku trajnohen. Teknikat e reja të AI-së, si mësimi nga imitimi dhe mësimi nga demonstrimi, po tregojnë rezultate premtuese në përshpejtimin e të mësuarit të aftësive komplekse.

Telefoni i radhës “smart”?

Parashikimet për momentin kur robotët humanoidë do të hyjnë masivisht në shtëpitë tona ndryshojnë shumë. Disa prototipe tashmë po testohen, ndërsa aplikimet konsumatore vlerësohen të jenë 5–10 vite larg.

Kompani si Boston Dynamics, Tesla dhe shumë të tjera po konkurrojnë për një treg që e shohin po aq të madh sa industria e makinave dhe po aq të përhapur sa telefonat inteligjentë. Kritikët, megjithatë, theksojnë se dizajni dhe shkathtësia e robotëve ende nuk i afrohen nivelit njerëzor.

Nëse robotët humanoidë hyjnë masivisht në jetën tonë, ndikimi social mund të jetë i jashtëzakonshëm dhe ende pak i kuptuar. Kjo do të kërkojë bashkëpunim mes biznesit, qeverive, akademisë dhe publikut për të siguruar që ky ndryshim i madh të sjellë përfitime reale për njerëzit. Edhe pse kjo e ardhme nuk është ende e sigurt, ajo është një ide që njerëzimi e ka imagjinuar prej më shumë se 100 vitesh.

Artikull i përshtatur nga The Conversation. Autori origjinal: John McCormick, Drejtor i Qendrës për Teknologji Transformuese të Medias, Profesor i Medias Interaktive, Swinburne University of Technology.