Astronomët Christopher Watson dhe Annelies Mortier ndajnë përvojën e tyre në kërkimin shumëvjeçar për një “Tokë binjake” – një planet që mund të mbështesë jetën.
Më 6 tetor 1995, gjatë një konference shkencore në Firence të Italisë, dy astronomë zviceranë njoftuan një zbulim që do të ndryshonte mënyrën se si e shohim universin përtej Sistemit tonë Diellor. Michel Mayor dhe studenti i tij i doktoraturës, Didier Queloz, nga Universiteti i Gjenevës, shpallën se kishin zbuluar një planet që rrotullohej rreth një ylli tjetër, jo Diellit tonë.
Ylli në fjalë, i quajtur 51 Pegasi, ndodhet rreth 50 vite dritë larg në yjësinë e Pegasit. Planeti shoqërues – 51 Pegasi b – ishte ndryshe nga çdo përshkrim i mëparshëm mbi planetët. Ai ishte një gjigant gazor, me masë të paktën gjysmën e asaj të Jupiterit, që rrotullohej rreth yllit të vet për më pak se 5 ditë. Ishte aq pranë yllit (vetëm 1/20 e distancës Tokë–Diell) sa temperatura në atmosferën e tij arrinte mbi 1,000°C, duke e bërë atë të ngjante me një furre flakëruese.
Mjeti që bëri të mundur këtë zbulim ishte Elodie, një spektrograf i instaluar në vitin 1993 në observatorin Haute-Provence në Francën jugore. I projektuar nga një ekip franko-zviceran, Elodie shpërndante dritën e yllit në një spektër ngjyrash – një “yllësi me shirita të errët”, e ngjashme me një kod barkodi që jepte informacion për përbërjen kimike të yllit. Ajo që zbuluan Mayor dhe Queloz ishte se ky “kod barkodi” i 51 Pegasit lundronte përpara dhe mbrapa në mënyrë të rregullt çdo 4.23 ditë – një shenjë e qartë se ylli po “lëkundej” për shkak të forcës gravitacionale të një shoqëruesi të padukshëm. Pas shumë analizave për të përjashtuar shpjegime të tjera, ata arritën në përfundimin se sinjali vinte nga një planet gjigant që ndodhej shumë afër një ylli të ngjashëm me Diellin. Faqja e parë e revistës prestigjioze Nature, ku u publikua artikulli i tyre, mbante titullin: “Një planet në yjësinë Pegasus?”
Lexo edhe: MrBeast: AI po sjell “kohë të frikshme” për krijuesit në YouTube
Një fillim i ri për astronominë planetare
Shkencëtarët u habitën nga ky zbulim – një gjigant gazor pranë një ylli, në një zonë që deri atëherë mendohej se ishte shumë e nxehtë për të formuar planetë. Kjo lloj bote, më vonë, u pagëzua me emrin “Jupiter i nxehtë”.
Megjithëse sinjali u konfirmua nga ekipe të tjera brenda pak javësh, dyshimet mbetën për gati 3 vjet. Por më në fund, 51 Pegasi b u pranua si planeti i parë i zbuluar rreth një ylli të ngjashëm me Diellin – dhe një planet i një lloji krejtësisht të ri.
Ky zbulim hapi derën për një revolucion të tërë. Në 30 vitet që kanë kaluar që nga ajo ditë, janë zbuluar mbi 6,000 ekzoplanetë (planete jashtë sistemit tonë diellor) ose kandidatë potencialë. Larmia e tyre është mahnitëse:
- Jupiterë super të nxehtë që rrotullohen brenda një dite,
- Botë që rrotullohen rreth dy yjeve (si Tatooine në Star Wars),
- “Super-puff” planetë – më të mëdhenj se Jupiteri por me densitet shumë të ulët,
- Sisteme me zinxhirë planetësh shkëmborë të vegjël të vendosur ngushtë njëri pas tjetrit.
Zbulimi i 51 Pegasi b i çoi Mayor dhe Queloz drejt Çmimit Nobel në Fizikë në vitin 2019. Sot e dimë që shumica e yjeve kanë sisteme planetare – por, ende nuk kemi gjetur një sistem që i ngjan plotësisht sistemit tonë diellor.
Në kërkim të një “Toke të dytë”
Kërkimi për një “Tokë binjake” – një planet që ka madhësinë, masën dhe temperaturën e Tokës – vazhdon të udhëheqë kërkimet tona. Edhe pse nuk udhëtojmë si eksploruesit legjendarë të shekujve të kaluar, ne kemi privilegjin të punojmë në observatorë të vendosur në maja malesh të bukura në zona të largëta të botës. Ne jemi pjesë e një konsorciumi ndërkombëtar të astronomëve që ndërtoi dhe operon spektrografin Harps-N, i vendosur në Telescopio Nazionale Galileo, në ishullin La Palma, pjesë e Ishujve Kanarie. Ky instrument i avancuar na lejon të “ndërpresim” dritën që ka udhëtuar me shpejtësi prej 1.08 miliardë km/h për dekada apo edhe mijëra vjet – dhe të zbulojmë sinjale që ndoshta vijnë nga botë të largëta.
Shpresa për një zbulim të madh
Çdo sinjal i ri që analizojmë mund të na afrojë me zbulimin e një planeti të ngjashëm me Tokën.
Në sfond qëndron shpresa e madhe: që një ditë, të gjejmë një tjetër planet si Toka – një vend që jo vetëm ka kushtet për jetë, por ndoshta… mban jetë.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
