Hendeku mes auditoreve dhe tregut të punës – A po përgatiten studentët për realitetin profesional?

Nga Hane Rusta – Talent Acquisition Specialist

Sot, një nga sfidat më të mëdha që të rinjtë shqiptarë përballen pas diplomimit është mospërputhja mes aftësive të fituara në universitet dhe kërkesave reale të tregut të punës. Këtu nuk flasim për ata student të cilët zgjedhin dhe zgjidhen të jene pjesë e sistemeve akademike ne fakultet apo për eksperiencat pedagogjike. 

Universiteti i Tiranës, si një nga institucionet më prestigjioze të arsimit të lartë në vend, vazhdon të ofrojë programe që shpesh nuk pasqyrojnë ndryshimet dhe nevojat dinamike të industrisë. Statistikat tregojnë se një numër i konsiderueshëm të rinjsh e kanë të vështirë të sigurojnë një vend pune brenda muajve të parë pas diplomimit, duke treguar kështu një hendek të madh mes formimit akademik dhe nevojave të tregut (INSTAT). Në shumë sektorë, sidomos në ato teknologjikë dhe menaxherialë, kërkohen aftësi që nuk mësohen në auditore, si menaxhimi i projekteve, përdorimi i teknologjive të fundit dhe aftësitë e buta si komunikimi dhe puna në grup.Në këtë kontekst, të rinjtë detyrohen të kërkojnë alternativa shtesë për të fituar përvojë, përmes praktikave profesionale, trajnimeve të pavarura apo kurseve online, duke u përpjekur të mbushin boshllëqet që arsimi formal nuk ka arritur t’i plotësojë (marr në referencë raportet e Bankës Botërore dhe OECD mbi zhvillimin e arsimit dhe punësimit në rajon)

Lexo edhe : Si të ndërtoni një kulturë pune që gjenerata Z nuk do të dojë ta lërë kurrë?

Një tjetër problem mbetet mungesa e një lidhjeje të ngushtë mes universiteteve dhe bizneseve.Shumë kompani kërkojnë profesionistë të gatshëm për tregun e punës, ndërkohë që studentët kanë nevojë për eksperienca praktike gjatë studimeve. Modelet e arsimit dual, të cilat kombinojnë studimin me punën, janë një praktikë e suksesshme në disa vende evropiane dhe mund të shërbejnë si një zgjidhje edhe për Shqipërinë. Për të përmirësuar këtë situatë, universitetet duhet të angazhohen në përshtatjen e kurrikulave me realitetin ekonomik dhe të krijojnë më shumë hapësira për bashkëpunim me bizneset, duke ofruar praktika dhe projekte të orientuara nga tregu i punës.

Një tjetër element kyc që duhet diskutuar sot është dhe rëndësia e zyrës së karrierës në fakultet dhe edukimi i karrierës në gjimanzet e shkollave. Duhet konsideruar edukimi i karrierës që të rinjtë të bëjnë zgjedhjet e duhura në universitet. Pranë zyrave të karrierës duhet të jenë njohës shumë të mirë të tregut, të mund të bëjnë parashikime per 5 apo 10 vitet e ardhshmë të tregut të punës. Ka një disbalancë në regjistrimet e studentëve sot në degët humane apo shoqërore dhe atyre shkencore. Përse nuk ka një studim të mirëfilltë të tregut të punës dhe të rinjtë sot të informohen në shkolla apo fakultete për të ardhmen e tyre? Përse një maturant sot nuk di asgjë për tregun e punës, por zgjedh profesionet që janë trend të momentit ? Këto sjellin regjistrime të vrullshme në degët më të kërkuara sot, si ato të teknologjisë apo financës, duke lënë pas shkencat humane apo ato pedagogjike. Gjithashtu, po kaq të rëndësishme janë zyrat e karrierës në fakultete, duke orientuar studentët drejt konferencave të ndryshme, intershipeve, trajnimeve, workshope që organizojnë kompani të ndryshme. Një nga detyrat kryesore të këtij shërbimi në fakultet duhet të jetë gjenerimi i mundësive për studentët. Qofshin ato mundësi kombëtare apo ndërkombëtare. Këto hendeqe, janë pasoja që hasen në tregun e punës më vonë.

Çfarë duhet të bëjmë për të zbutur sado pak këto mangësi:

Monitorimi dhe vlerësimi i tregut të punës

• Studime të vazhdueshme mbi nevojat e tregut të punës: Universitetet duhet të angazhohen në studime dhe analiza të tregut të punës për të kuptuar cilat industri janë në zhvillim dhe çfarë kërkohet.
•  Përditësimi i kurrikulave sipas kërkesave të tregut: Universitetet duhet të kenë mekanizma për të përditësuar programet mësimore bazuar në kërkesat dhe zhvillimet në industri. Kjo mund të bëhet përmes komiteteve konsultative me përfaqësues të industrisë.

Bashkëpunimi i ngushtë mes universiteteve dhe industrisë

• Krijimi i partneriteteve të qëndrueshme: Universitetet duhet të krijojnë marrëveshje bashkëpunimi me kompani dhe organizata që janë të interesuara në ofrimin e mundësive të reja.
•  Konsultime të rregullta me liderët e industrisë: Organizimi i tryezave të rrumbullakëta dhe paneleve ku ekspertë nga sektori i biznesit mund të ofrojnë këshilla dhe të diskutojnë trendet dhe zhvillimet.
•  Bashkëpunime për zhvillimin e programeve mësimore: Universitetet mund të punojnë me kompani për të krijuar kurrikula që përputhen me nevojat reale të tregut të punës, për të siguruar që studentët të përgatiten për mundësitë e punës që do të dalin.

Po edukimi i karrierës dhe shërbimi i tyre?

Duhen kryer studime të rregullta mbi tregun e punës dhe ndryshim i mentalitetit mbi zgjedhjen e profesionit. Kjo mund të realizohet me :

• Krijimin e një databaze me të dhëna mbi profesionet e së ardhmes – Institucionet arsimore dhe ministria e arsimit të kryejnë studime të rregullta mbi kërkesën për profesione.
• Parashikime mbi nevojat e tregut për 5-10 vitet e ardhshme – Universitetet të punojnë me qendrat  e  kërkimit  për  të  dhënë  të  dhëna  mbi  punësimin  dhe  sektorët  në  zhvillim.
• Përditësimi i kurrikulave në bazë të tregut të punës – Fakultetet të ndryshojnë programet mësimore për të përgatitur studentët për tregun e punës.
• Duhet të ndërgjegjësohet rinia për vlerën e profesioneve të ndryshme dhe të mos ndjekin vetëm “trendin”.
• Inkurajimi i zgjedhjeve të bazuara në aftësi dhe pasion – Edukimi i karrierës duhet të fokusohet në ndihmën që i jep një i ri për të gjetur fushën ku do të jetë më produktiv dhe i suksesshëm