Një raport i ri i Forumit Ekonomik Botëror (WEF) dhe botuesit shkencor “Frontiers” prezanton dhjetë inovacione premtuese që mund të përshpejtojnë luftën globale kundër ndryshimeve klimatike, të rikthejnë ekosistemet dhe të forcojnë qëndrueshmërinë e planetit.
Raporti vlerëson teknologjitë që nga energjia e pastër dhe efiçenca e burimeve, deri te materialet e reja ndërtimore, bujqësia e qëndrueshme dhe restaurimi i natyrës. Këto zgjidhje, sipas autorëve, mund të ndihmojnë në kufizimin e faktorëve që po e shtyjnë Tokën përtej kufijve të saj natyrorë. “Nga përparimet në energjinë e pastër dhe efiçencën e burimeve, deri tek inovacionet në materiale, bujqësi dhe restaurimin e ekosistemeve, këto zgjidhje kanë potencialin të adresojnë dhe të zbusin faktorët kryesorë që po tejkalojnë kufijtë planetarë,” tha Johan Rockström, drejtor i Institutit Potsdam për Kërkime mbi Ndikimin Klimatik dhe kryetar i Jurisë së Çmimit “Frontiers Planet”. Rockström theksoi se asnjë teknologji e vetme nuk mund t’i zgjidhë sfidat komplekse mjedisore me të cilat përballet njerëzimi, por një grup teknologjish të reja mund të ofrojë mënyra të reja për të transformuar ekonomitë brenda kufijve të sigurt të Tokës.
Ndër dhjetë zgjidhjet e identifikuara, tre përmenden më poshtë: vëzhgimi tokësor në kohë reale me ndihmën e inteligjencës artificiale, riciklimi automatik i mbetjeve ushqimore dhe betoni i gjelbër, që po ndryshon industrinë globale të ndërtimit.
Shtatë të tjerat përfshijnë: fermentimin preciz për prodhimin e proteinave pa origjinë shtazore, prodhimin e amoniakut të gjelbër për dekarbonizimin e plehrave sintetike, kapjen dhe shfrytëzimin e metanit, karikimin dypalësh të avancuar, energjinë gjeotermale modulare, desalinizimin rigjenerues dhe teknologjitë për rikthimin e shëndetit të tokës përmes sensorëve, mikrobeve dhe AI-së. Sipas Helen Burdett, drejtuese e sektorit “Technology for Earth” në WEF, “teknologjia ka një rol thelbësor për të ndihmuar në ndërtimin e një të ardhmeje më të qëndrueshme, në përshtatjen ndaj pasojave të klimës dhe në riparimin e dëmeve tashmë të shkaktuara në planet dhe ekosisteme”. Ajo shtoi se roli i teknologjisë duhet trajtuar me kujdes, por se njerëzimi mund të gjejë rrugën më të mirë përpara duke u mbështetur tek inovacionet ekzistuese dhe ato në zhvillim.
Lexo edhe: Si mund të harmonizohen raportimet e qëndrueshmërisë në BE
Vëzhgimi tokësor në kohë reale: gjurmim me rezolucion të lartë
Një nga teknologjitë më të avancuara për shëndetin e planetit është vëzhgimi tokësor me ndihmën e të dhënave satelitore, dronëve dhe sensorëve tokësorë të kombinuar me analiza të fuqizuara nga inteligjenca artificiale. Këto sisteme mund të ofrojnë të dhëna në rezolucion metrik (madje edhe më të hollësishëm) mbi reshjet, lagështinë e tokës, gjendjen e bimësisë dhe ndryshimet e përdorimit të tokës — faktorë që ndikojnë drejtpërdrejt në kufijtë planetarë si ndryshimet klimatike, ujin e ëmbël dhe integritetin e biosferës. Sipas Luca Brocca nga Instituti Italian për Mbrojtje Gjeo-Hidrologjike, programe si Copernicus i Agjencisë Evropiane të Hapësirës tashmë monitorojnë përmbytjet në mbarë Evropën, ndërsa iniciativa Early Warning for All është thelbësore për rajonet afrikane me akses të kufizuar në internet. Kjo teknologji mund të parashikojë përmbytje dhe rrëshqitje dheu, të menaxhojë ujitjen precize në bujqësi dhe të ndjekë ndërhyrjet njerëzore në sistemet ujore për shkak të ndërtimit të digave dhe kanaleve.
Riciklimi automatik i mbetjeve ushqimore
Në Seul të Koresë së Jugut, 95% e mbetjeve ushqimore devijohen nga deponitë ose djegia përmes një programi të automatizuar riciklimi. Kjo teknologji redukton ndjeshëm emetimet e metanit dhe kontribuon në qarkullimin e lëndëve ushqyese, duke rikthyer materien organike në tokë dhe duke rritur karbonin tokësor. Me ndihmën e AI-së dhe robotikës, mbetjet ndahen automatikisht nga plastika duke krijuar kompost të pastër dhe të sigurt për bujqësinë, pa kimikate të dëmshme si PFAS. Kjo redukton ndotjen, përmirëson shëndetin e punëtorëve dhe eliminon proceset manuale joefikase në impiantet e përpunimit.
Betoni i gjelbër: ndërtimi i qëndrueshëm i së ardhmes
Betoni është materiali më i përdorur në botë për ndërtim, por prodhimi i çimentos Portland përbën rreth 8% të emetimeve globale të CO₂ dhe shkakton kërkesë të lartë për rërë, duke dëmtuar ekosistemet ujore. Betoni i gjelbër eliminon çimenton tradicionale duke përdorur lidhës të nxjerrë nga mbetjet industriale ose nga prishja e ndërtesave. Gjatë procesit të forcimit, ky beton mund të kapë dhe të depozitojë përgjithmonë CO₂ brenda strukturës së vet, duke krijuar një mënyrë të qëndrueshme për ruajtjen e karbonit. Ky inovacion ul kërkesën për lëndë të para, redukton ndotjen dhe ndihmon në respektimin e katër kufijve planetarë: klimën, tokën, qarkullimin biogjeokimik dhe ndotjen nga substancat e reja.
Zgjidhjet e betonit të gjelbër tashmë kanë marrë miratime rregullatore në Gjermani, Kanada, SHBA dhe vende të tjera, duke dëshmuar qëndrueshmëri dhe jetëgjatësi të lartë.
Inteligjenca artificiale: mundësi dhe sfida për qëndrueshmërinë
Sipas Jeremy Jurgens, Drejtor Menaxhues në Forumin Ekonomik Botëror, AI sjell si mundësi ashtu edhe kompromis. Ndërtimi i qendrave të të dhënave kërkon energji, ujë dhe mbështetje nga komunitetet lokale, por njëkohësisht mund të ndihmojë në përmirësimin e efiçencës energjetike, transportit dhe prodhimit. “AI tashmë po ndihmon në përmirësimin e rendimenteve bujqësore, në monitorimin e pyjeve dhe minierave ilegale dhe në përshpejtimin e zbulimeve shkencore,” shton ai.
Megjithatë, Jurgens thekson se zhvillimi i AI-së duhet të ndjekë një qasje gjithëpërfshirëse, që balancon inovacionin me qëndrueshmërinë dhe transparencën, duke përfshirë bashkëpunimin mes kompanive teknologjike, qeverive dhe komuniteteve. Përmes iniciativës AI Governance Alliance, WEF synon të promovojë përdorimin përgjegjës të energjisë dhe të sigurojë që inteligjenca artificiale të kontribuojë në një të ardhme më të gjelbër, më të përballueshme dhe më të sigurt. “Çelësi është që konsideratat mjedisore të integrohen në zhvillimin e teknologjive që në fillim,” përfundoi Jurgens.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
