Studimi global: Ushqimet ultra të përpunuara lidhen me dëme në çdo organ të trupit të njeriut!

Ushqimet ultra-të-përpunuara (UPF) janë të lidhura me dëmtime në çdo sistem kryesor të organizmit dhe paraqesin një kërcënim serioz për shëndetin global, sipas rishikimit më të madh shkencor të kryer deri më sot.

Sipas studiuesve, UPF-të po zëvendësojnë me shpejtësi ushqimet e freskëta në dietat e fëmijëve dhe të rriturve në të gjithë botën, dhe lidhen me rritjen e rrezikut për dhjetëra sëmundje, përfshirë obezitetin, diabetin e tipit 2, sëmundjet e zemrës dhe depresionin. Rritja e konsumit global të UPF-ve po nxitet nga korporata të fuqishme që, sipas studimit, përdorin taktika agresive për të shtuar konsumin, manipuluar debatin shkencor dhe penguar rregullimin. Rezultatet dalin nga një seri prej tre punimesh të publikuara në The Lancet, në një kohë kur miliona njerëz konsumojnë gjithnjë e më shumë ushqime UPF – nga vaktet e gatshme, drithërat, pijet e gazuara, batonat proteinike, deri te fast food-i. Në Mbretërinë e Bashkuar dhe SHBA, më shumë se gjysma e dietës mesatare përbëhet nga UPF. Për shumë të rinj dhe komunitete të varfra, deri në 80% e konsumit ditor vjen nga ushqime ultra-të-përpunuara. Një rishikim sistematik i 104 studimeve afatgjata tregoi se 92 prej tyre raportonin rrezik të shtuar për një ose disa sëmundje kronike dhe për vdekje të hershme nga të gjitha shkaqet.

“Njeriu nuk është biologjikisht i përshtatur për t’i konsumuar”

Prof. Carlos Monteiro, ekspert i nutricionit publik në Universitetin e São Paulo-s dhe bashkautor i serisë, tha se provat e mbledhura nënvizojnë nevojën urgjente për të frenuar UPF-të.
“Sipas studimit tonë, ushqimet ultra-të-përpunuara dëmtojnë çdo sistem të rëndësishëm të trupit të njeriut. Provat tregojnë qartë se njeriu nuk është i përshtatur biologjikisht t’i konsumojë ato,” theksoi Monteiro. Ai dhe kolegët e tij krijuan sistemin e klasifikimit NOVA, që ndan ushqimet sipas nivelit të përpunimit, nga kategoria 1 (ushqime të papërpunuara ose minimalisht të përpunuara) deri në kategorinë 4: ultra-të-përpunuara. Kjo kategori përfshin produkte të prodhuara industrialisht që zakonisht përmbajnë aromatizues artificialë, ngjyrues, emulsifikues, dhe janë shumë kalorike, të shijshme por ushqyeshmërisht të varfra. Ato zëvendësojnë vaktet tradicionale, ndërsa maksimizojnë fitimet korporative.

Lexo edhe: 6 ushqimet që konsumojnë në mëngjes njerëzit më jetëgjatë në botë – “mëngjes si mbret”

Debate dhe kritika shkencore

Kritikët argumentojnë se UPF-të janë kategori e paqartë dhe se politikat ekzistuese, si ato kundër sheqerit dhe kripës, janë të mjaftueshme.
Monteiro dhe bashkautorët e tij pranojnë se ka kritika të vlefshme – si mungesa e studimeve afatgjata klinike – por theksojnë se këto boshllëqe nuk duhet të vonojnë veprimin.

Autorët kërkojnë rregullim të fortë global

Punimi i dytë në seri propozon politika të qarta për të kufizuar prodhimin, marketingun dhe konsumin e UPF-ve.
Pavarësisht disa përpjekjeve të disa vendeve, reagimi global i shëndetit publik konsiderohet ende “në fazat fillestare, njësoj si lufta kundër duhanit dekada më parë”.

Punimi i tretë argumenton se korpora të mëdha ndërkombëtare, dhe jo zgjedhjet individuale, po e shtyjnë botën drejt konsumit masiv të UPF-ve. Autorët thonë se UPF është një nga shkaqet kryesore të “pandemisë së sëmundjeve kronike”.

Pengesa më e madhe për mbrojtjen e shëndetit publik, sipas tyre, janë aktivitetet politike të industrisë ushqimore që synojnë të bllokojnë rregullimin përmes lobimit, fushatave të fshehta dhe aleancave me aktorë shkencorë.

Prof. Barry Popkin nga Universiteti i Karolinës së Veriut nënvizoi se etiketat ushqyese duhet të përfshijnë përbërësit që shërbejnë si tregues të UPF-ve, për të shmangur manipulimin dhe zëvendësimet e dëmshme.

Rekomandimet përfshijnë:

• kufizime të forta të marketingut, sidomos reklamave për fëmijë

• ndalimin e UPF-ve në shkolla, spitale dhe institucione publike

• kufizimin e hapësirave të shitjes dhe ekspozimit në supermarkete

Një shembull suksesi është Brazili, i cili po eliminon UPF nga shkollat dhe deri në vitin 2026 do të kërkojë që 90% e ushqimit të jetë i freskët ose minimalisht i përpunuar.

Shkencëtarët që nuk ishin pjesë e serisë e mirëpritën analizën, por kërkuan më shumë kërkime, duke paralajmëruar se lidhja nuk nënkupton gjithmonë shkakësi.

theguardian