Për të kuptuar çfarë mund të sjellë e ardhmja e drejtuar nga inteligjenca artificiale (AI), shikoni industrinë muzikore. Nëpërmjet muzikës filloi tregu i produkteve dhe shërbimeve jo të rralla, ku kompensimi për veprat e mendjes u konceptua për herë të parë. J.S. Bach duhej të organizonte koncerte në kafene për të mbajtur familjen e madhe, por me Revolucionin Industrial dhe prodhimin masiv, u hapën tregje shumë më të mëdha.
Ekonomia digjitale çoi këtë proces edhe më tej. Muzikantët, të cilët dikur mbështeteshin te mbretërit që i porositnin, më pas te konsumatoret borgjezë që blinin bileta koncertesh, dhe më pas te kompanitë diskografike që paguanin të drejtat e autorit, sot kompensohen nga platformat e transmetimit dhe platformat e tjera online.
Tani, AI po kthen industrinë përmbys. Mjetet gjeneruese të AI-së mund të prodhojnë muzikë pa kompozitorë njerëzorë, duke përdorur katalogun ekzistues të veprave për të mësuar. Banda virtuale The Velvet Sundown arriti një milion transmetime në Spotify brenda disa javësh, dhe “Heart on My Sleeve”, postuar në TikTok nga një përdorues anonim që përdori AI për të bërë një këngë në stilin e Drake dhe The Weeknd, ka grumbulluar miliona shikime.
Ekzistojnë gjithashtu DJ artificialë që mund të menaxhojnë një festë si një njeri, me fjalime dhe lista këngësh, si dhe soundtrack-e filmash dhe voiceover-e të krijuara nga AI që imitojnë zërin dhe stilin e artistëve. Çdo përdorues mund të krijojë muzikë dhe audio me kosto të ulët për përdorime të ndryshme.
Evolucioni është i shpejtë. Konfederata Ndërkombëtare e Shoqatave të Autorëve dhe Kompozitorëve (CISAC) parashikon se tregu për muzikë dhe përmbajtje audiovizuale të krijuar nga AI mund të rritet nga 3 miliardë euro aktualisht në 64 miliardë euro deri në vitin 2028, me muzikën e AI-së që mund të përbëjë rreth 20% të të ardhurave të platformat e transmetimit. CISAC paralajmëron se të ardhurat e krijuesve mund të bien deri në 24% deri në 2028.
Për të mbrojtur materialin e mbrojtur nga të drejtat e autorit, disa politika kanë nisur veprime ligjore. Ligji Evropian për AI kërkon transparencë mbi burimet e materialit të gjeneruar nga AI. Ka gjithashtu projekte europiane që përdorin watermark dhe blockchain për të identifikuar burimin dhe për të paguar automatikisht mikro-royalty. Megjithatë, këto mbrojtje mund të jenë të pamjaftueshme. Artistët e së nesërmes do të duhet të kompensohen në mënyra të tjera. Një ekonomi e re kërkon ndryshime të mëdha.
Lexo edhe: Business Magazine Albania prezanton “Business Leaders 2025”
Çdokush me një kompjuter ose telefon mund të krijojë, rregullojë, miksojë, masterizojë dhe prodhojë një video muzikore, ose të adaptojë veprat e veta për video-lojra, reklama interaktive, fushata marketingu dhe përdorime të tjera. Një mundësi është që AI të lejojë disa artistë të shmangin marrëveshjet me kompanitë diskografike dhe ndërmjetësit e tjerë tradicionalë, duke ruajtur një dialog të personalizuar me fansat dhe duke ofruar eksperienca të personalizuara.
Platforma të shpërndarjes së muzikës po përpiqen të përshtaten me situatën duke u bashkuar me kompanitë diskografike ekzistuese. Për shembull, Spotify ka nënshkruar marrëveshje me tre kompani të mëdha diskografike për të përdorur AI në bashkëpunim me artistët, duke garantuar transparencë, pëlqim, kompensim dhe mbrojtje nga zërat e klonuar. Megjithatë, këto mekanizma kompensimi janë të vogla dhe pa kontroll real, duke e bërë të vështirë zbatimin e tyre.
Nëse artistët nuk janë të kujdesshëm, ndikimi i AI-së mund të përbëjë një “ndryshim të zotit”: pas zotit feudal, borgjezisë dhe kompanisë diskografike të fuqishme, triumfon algoritmi. Mbrojtjet e të drejtave të autorit mund të zhduken, dhe muzikantët mund të shndërrohen në punonjës apo skllevër të algoritmit. E vetmja rrugë për të shmangur këtë është që artistët të bëhen sipërmarrës të krijimeve të tyre, të shfrytëzojnë potencialin e AI-së dhe të kapitalizojnë performancën live, të pakërkueshme dhe të drejtpërdrejtë.
Në të njëjtën kohë, konsumatorët mund të bëhen bashkë-kompozitorë, duke vendosur stilin, instrumentet dhe zërin e këngëve që dëshirojnë të dëgjojnë dhe duke ruajtur vlerën e performancës live.
E vetmja liri e vërtetë, në muzikë si diku tjetër, është të krijosh dhe të kontrollosh frytin e krijimit tënd. AI mund të fuqizojë këtë liri nëse veprohet tani duke u fokusuar në zhvillimin e kreativitetit që në shkolla dhe më gjerë. Por aktualisht, duket se po ndodh e kundërta.
*Jacques Attali, President themelues i Bankës Evropiane për Rindërtim dhe Zhvillim, është ish-këshilltar special i Presidentit francez François Mitterrand dhe autor i 86 librave.
Copyright: Project Syndicate, 2025 / www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
