Pensionet marrin pjesën më të madhe të buxhetit social në BE, rreth 2 trilionë euro

Europa njihet prej kohësh si një nga rajonet me sistemet më të fuqishme të mbrojtjes sociale në botë; nga pensionet te strehimi social, përfitimet e papunësisë, shërbimet shëndetësore dhe mbështetja për aftësinë e kufizuar. Por sa bujare janë realisht vendet e BE-së kur bëhet fjalë për shpenzimet publike?

Të dhënat e fundit të Eurostat tregojnë se në vitin 2024 të gjitha vendet anëtare rritën buxhetin e tyre social, duke shënuar një rritje të përgjithshme prej gati 7% dhe duke e çuar totalin e shpenzimeve në afër 5 miliardë euro.

Në raport me Prodhimin e Brendshëm Bruto, shpenzimet mesatare sociale në BE qëndrojnë rreth 27% të GDP-së, por diferencat mes vendeve janë të mëdha.

Finlanda, Franca dhe Austria më bujaret në BE

Tre vendet kryesore për shpenzime sociale, secila me rreth 32% të GDP-së së dedikuar për përfitime shoqërore, janë:

Finlanda

Franca

Austria

Ndërkohë, Irlanda pozicionohet e fundit në renditje me vetëm 12% të GDP-së, më pak se vende jo-anëtare si Bosnje-Hercegovina (20%) dhe Serbia (18%).

Lexo edhe: Bie interneti në të gjithë botën, disa website ndalojnë së funksionuari

Ekspertët shpjegojnë se pozicioni i ulët i Irlandës lidhet me:

• një strukturë demografike më të re,
• nivel më të ulët pensionistësh dhe nevojash për kujdes afatgjatë,
• dhe një GDP të fryrë nga kompanitë multinacionale, që e përdorin Irlandën për arsye fiskale.

Megjithatë, Irlanda renditet e dyta në BE për shpenzime në strehimin social, duke treguar një prioritet të qartë në këtë fushë.

Ku shkojnë paratë? Pensionet, papunësia dhe shëndetësia dominojnë buxhetet

Në të gjithë BE-në, shpenzimet sociale ndahen kështu:

• Pensionet: 2 trilionë euro, pjesa më e madhe e buxhetit social.
• Shëndetësia dhe shërbimet mjekësore: gati 1.5 trilionë euro.
• Familja dhe fëmijët: 0.4 trilionë euro.
• Aftësia e kufizuar: 0.3 trilionë euro.

Sa i përket vendeve kryesore:

Pensionet

Austria – 14.7% e GDP-së

Italia – 14.6%

Finlanda – 14.5%
(Franca, ndonëse me debatet e saj për reformën e pensioneve, shpenzon 13%.)

Shëndetësia

Gjermania – 9.9%

Franca – 9.5%

Holanda – 9.5%

Papunësia

Franca – 1.75% e GDP-së

Finlanda – 1.65%

Spanja – 1.5%

Strehimi social

Finlanda – 0.99%

Irlanda – 0.72%

Gjermania – 0.63%

Mungesa e strehimit të përballueshëm u rendit si problemi më urgjent për qytetarët e BE-së në sondazhin e Eurobarometrit 2025, sidomos për banorët e qyteteve.

Rritje e shpejtë nga Lindja: Estonia kryeson me 20%

Vendet e Europës Lindore po ngushtojnë hendekun me Perëndimin. Rritje më të mëdha të shpenzimeve sociale në 2024 shënuan:

• Estonia: +20%
• Kroacia: +18%
• Rumania: +17.5%

Në rastin e Estonisë, rritja nuk konsiderohet si një zgjerim i modelit social, por si rezultat i rritjes së ndjeshme të pensioneve për shkak të inflacionit,rritjes së pagave (rreth 10%) dhe ndryshimeve të pragut të të ardhurave të patatueshme.

A do të mbyllë Gjermania “portofolin social”? 

Rritja e shpenzimeve sociale në Gjermani në 2024 ishte rreth 6.5%, më e ulët se shumica e vendeve të BE-së. Por ekspertët nuk presin shtrëngim të fortë fiskal. Sipas eksperteve numri i refugjatëve nga Ukraina, ngadalësimi ekonomik dhe presionet mbi tregun e punës vazhdojnë të rrisin nevojat për financim publik.