Adem Morina: Oferta e integruar turistike Shqipëri–Kosovë, një nevojë urgjente

Prizreni ofron një përvojë turistike të pasur dhe të larmishme, ku historia, kultura dhe natyra ndërthuren në mënyrë të jashtëzakonshme. Qyteti njihet si një “muze i hapur”, me kala mesjetare, xhami dhe kisha ikonike, rrugë karakteristike osmane dhe ambiente tërheqëse urbane pranë lumenjve dhe maleve. 

Oferta turistike e Prizrenit nuk kufizohet vetëm në vizitat historike; gastronomia tradicionale, natyra përreth Malit të Sharrit dhe ngjarjet kulturore ndërkombëtare, si DokuFest, e bëjnë këtë destinacion një pikë referimi jo vetëm për vizitorët vendas, por edhe për turistët ndërkombëtarë.

Në një intervistë ekskluzive me Adem Morinën, Drejtori për Turizëm dhe Zhvillim Ekonomik në Komunën e Prizrenit, zbulojmë strategjitë dhe nismat që po transformojnë qytetin në një destinacion turistik edhe më të dallueshëm në rajon. Morina ndan vizionin për ruajtjen e trashëgimisë historike dhe kulturore, promovimin e gastronomisë lokale dhe zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm. Ai thekson gjithashtu rolin e Prizrenit si një pikë kyçe lidhëse për një ofertë turistike të integruar Shqipëri–Kosovë, duke sjellë një eksperiencë autentike për vizitorët vendas dhe ndërkombëtarë.

Si e përshkruani aktualisht ofertën turistike të Prizrenit dhe cilat janë atraksionet kryesore që e dallojnë nga qytetet e tjera në rajon?

Aktualisht oferta turistike e qytetit të Prizrenit paraqet një përzierje të pasur mes trashëgimisë historike, kulturës multietnike, arkitekturës dhe natyrës; gjë që e bën një destinacion unik krahasuar me qytetet e tjera në rajon. Prizreni shpesh përshkruhet si një “muze i hapur” për shkak të koncentrimit të monumenteve dhe strukturave historike në një zonë relativisht të vogël urbane, duke ofruar një përvojë intensive.

Oferta turistike e qytetit të Prizren karakterizohet nga një ndërthurje unike e trashëgimisë historike, kulturore dhe natyrore, duke e bërë atë një nga destinacionet më tërheqëse në Kosovë dhe në rajon. Prizreni dallon për arkitekturën e ruajtur mirë nga periudha të ndryshme historike, përfshirë atë bizantine, mesjetare dhe osmane, si dhe për bashkëjetesën multietnike dhe multikulturore që reflektohet në monumentet fetare dhe kulturore të qytetit. Ndër atraksionet kryesore që e veçojnë janë Kalaja e Prizrenit, e cila ofron pamje panoramike mbresëlënëse mbi qytet, Xhamia e Sinan Pashës si një shembull i rëndësishëm i arkitekturës osmane, Kisha e Shën Premtës (Kisha e Levishës) e mbrojtur nga UNESCO, si dhe Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit që ka rëndësi të veçantë për historinë kombëtare shqiptare. Po ashtu, zona e Shadërvanit, Ura e Gurit dhe rrjedha e lumit Lumbardh krijojnë një ambient urban tërheqës për vizitorët, ndërsa afërsia me natyrën dhe Malet e Sharrit ofron mundësi për turizëm rekreativ. Të gjitha këto elemente e bëjnë Prizrenin një qytet me identitet të fortë turistik, që ofron një përvojë autentike dhe të dallueshme nga qytetet e tjera të rajonit.

Lexo edhe: “Hani i Taulant Shahinit”, hani që ringjalli një histori mbi 100-vjeçare në Kodovjat!

Cilat janë segmentet më të vizituara nga turistët dhe si po zhvillohen ato?

Segmentet më të vizituara nga turistët në Prizren përfshijnë kulturën, historinë, gastronominë dhe natyrën, të cilat janë të ndërlidhura ngushtë dhe po zhvillohen paralelisht duke e forcuar profilin turistik të qytetit. Turizmi kulturor dhe historik mbetet segmenti dominues, i përqendruar kryesisht në Qendrën Historike të Prizrenit, ku vizitorët tërhiqen nga monumentet e trashëgimisë si: Kalaja e Prizrenit, Xhamia e Sinan Pashës, Kisha e Shën Premtës (Kisha e Levishës), Kompleksi i Lidhjes së Prizrenit, Tekke Halveti, si dhe nga ambientet tradicionale të Shadërvanit, Ura e Gurit dhe shtëpitë karakteristike të periudhës osmane, të cilat krijojnë një përvojë autentike urbane. Krahas kësaj, gastronomia përbën një segment gjithnjë e më të kërkuar, duke u zhvilluar përmes restoranteve tradicionale dhe moderne që ofrojnë kuzhinë lokale shqiptare dhe ballkanike, si flija, qebapët, pitet e ndryshme, tava tradicionale, ëmbëlsira orientale si bakllavaja dhe tullumbat, por edhe përmes ndikimeve të kuzhinës turke, boshnjake dhe mesdhetare, çka pasqyron karakterin multikulturor të qytetit. Turizmi natyror po fiton gjithashtu rëndësi, falë afërsisë së qytetit me Malet e Sharrit dhe zonave përreth si Marashi dhe Lumbardhi, që ofrojnë mundësi për shëtitje, ecje malore dhe aktivitete rekreative. Të gjitha këto segmente po zhvillohen gradualisht përmes rritjes së numrit të vizitorëve, investimeve në shërbime turistike, organizimit të festivaleve kulturore dhe promovimit të trashëgimisë lokale, duke e pozicionuar Prizrenin si një destinacion të plotë që ofron përvoja të shumëanshme për turistët vendas dhe ndërkombëtarë.

Si po punon Prizreni për të mbështetur zhvillimin e turizmit të qëndrueshëm dhe për të ruajtur trashëgiminë historike?

Prizreni po punon në mënyrë të vazhdueshme për mbështetjen e zhvillimit të turizmit të qëndrueshëm duke e balancuar rritjen turistike me ruajtjen e trashëgimisë historike dhe kulturore, e cila përbën bazën kryesore të identitetit të qytetit. Ky angazhim realizohet përmes bashkëpunimit institucional dhe ndërsektorial, veçanërisht me Qendra Rajonale për Trashëgimi Kulturore në Prizren, e cila luan rol kyç në mbrojtjen, restaurimin dhe monitorimin e monumenteve historike, duke siguruar që ndërhyrjet të jenë në përputhje me standardet profesionale dhe ligjore. Njëkohësisht, bashkëpunimi me Drejtorinë  për Urbanizëm dhe Planifikim Hapësinor është thelbësor për kontrollin e zhvillimit urban, ruajtjen e strukturës tradicionale të Qendrës Historike dhe parandalimin e ndërtimeve që mund të dëmtojnë vlerat arkitektonike dhe peizazhin kulturor të qytetit. Po ashtu, Drejtoria e Shërbimeve Publike kontribuon në përmirësimin e infrastrukturës urbane, menaxhimin e mbeturinave, mirëmbajtjen e hapësirave publike dhe krijimin e një ambienti të pastër dhe funksional për banorët dhe turistët. Në këtë proces janë të përfshira edhe organizatat joqeveritare, të cilat përmes projekteve, fushatave të ndërgjegjësimit dhe aktiviteteve kulturore ndihmojnë në promovimin e trashëgimisë lokale dhe edukimin e komunitetit për rëndësinë e ruajtjes së saj. Një rol të rëndësishëm luajnë gjithashtu bizneset lokale, veçanërisht ato në sektorin e hotelerisë, gastronomisë dhe shërbimeve turistike, të cilat po adoptojnë praktika më të qëndrueshme dhe po kontribuojnë në zhvillimin ekonomik të qytetit duke respektuar karakterin historik të tij. Përmes këtij bashkëpunimi të gjerë, Prizreni synon të krijojë një model të turizmit të qëndrueshëm që jo vetëm rrit numrin e vizitorëve, por edhe siguron ruajtjen afatgjatë të trashëgimisë historike dhe kulturore për brezat e ardhshëm.

Çfarë nismash apo projekteve të reja ka në plan komuna juaj për promovimin e turizmit në qytet, veçanërisht për tërheqjen e turistëve ndërkombëtarë?

Prizreni ka në plan dhe po zhvillon një sërë nismash dhe idesh strategjike për promovimin e turizmit, me fokus të veçantë në tërheqjen e turistëve ndërkombëtarë përmes digjitalizimit dhe promovimit modern. Një ndër drejtimet kryesore është digjitalizimi i ofertës turistike përmes krijimit dhe përditësimit të platformave online zyrtare, aplikacioneve mobile dhe hartave digjitale interaktive që ofrojnë informacione të detajuara mbi atraksionet, Qendrën Historike, itineraret kulturore, gastronominë lokale, akomodimin dhe ngjarjet kulturore. Po ashtu, planifikohet përdorimi më i avancuar i rrjeteve sociale dhe marketingut digjital, përfshirë video promovuese, tregime vizuale dhe bashkëpunime me influencerë dhe platforma ndërkombëtare të udhëtimeve, me qëllim rritjen e dukshmërisë së Prizrenit në tregjet e huaja. Një ide tjetër e rëndësishme është zhvillimi i tureve virtuale dhe përmbajtjeve multimediale për monumentet kryesore historike, të cilat u mundësojnë turistëve të njihen me qytetin edhe para vizitës fizike. Krahas kësaj, Prizreni synon të forcojë promovimin e festivaleve dhe ngjarjeve kulturore ndërkombëtare, si DokuFest, duke i përdorur ato si platforma për promovim turistik dhe kulturor. Në plan janë gjithashtu bashkëpunime më të strukturuara me agjenci turistike ndërkombëtare, panaire të turizmit dhe rrjete rajonale, si dhe krijimi i brendeve tematike turistike që lidhin kulturën, historinë, gastronominë dhe natyrën.

Cilat janë sfidat kryesore që has oferta turistike e Prizrenit dhe si po punoni për t’i tejkaluar ato?

Oferta turistike e Prizrenit përballet me disa sfida kryesore që lidhen si me menaxhimin e rritjes së interesit turistik, ashtu edhe me ruajtjen e autenticitetit historik dhe kulturor të qytetit. Një nga sfidat më të theksuara është mungesa e një sistemi të plotë dhe funksional për licencimin dhe certifikimin e guidave vendore, gjë që ndikon drejtpërdrejt në cilësinë e interpretimit të trashëgimisë kulturore dhe historisë lokale. Një tjetër sfidë lidhet me nevojën për koordinim më të mirë ndërmjet institucioneve publike, sektorit privat dhe organizatave joqeveritare, si dhe me mungesën e promovimit të mjaftueshëm të ofertës turistike në tregjet ndërkombëtare. Për ta tejkaluar këtë, po forcohet bashkëpunimi me aktorë vendorë dhe të huaj, përfshirë agjenci turistike, organizata kulturore dhe partnerë ndërkombëtarë, me synim shkëmbimin e përvojave dhe rritjen e standardeve të shërbimeve turistike. Sfida të tjera përfshijnë sezonalitetin e turizmit, mbingarkesën e Qendrës Historike gjatë periudhave të pikut dhe nevojën për përmirësimin e infrastrukturës dhe sinjalistikës turistike. Këto po adresohen përmes planeve për menaxhimin e fluksit të vizitorëve, diversifikimit të ofertës turistike drejt zonave përreth dhe investimeve graduale në infrastrukturë, digjitalizim dhe informim, me qëllim që oferta turistike e Prizrenit të zhvillohet në mënyrë të qëndrueshme, profesionale dhe konkurruese në nivel rajonal dhe ndërkombëtar.

A mendoni se duhet të zhvillohet një ofertë turistike e integruar Shqipëri-Kosovë, ku vizitorët të përjetojnë eksperienca kulturore, natyrore dhe gastronomike në të dyja vendet?

Po, patjetër që mund dhe duhet të zhvillohet një ofertë turistike e integruar Shqipëri–Kosovë, dhe në këtë kontekst Prizreni ka një rol kyç strategjik për shkak të pozitës së tij gjeografike dhe lidhjeve natyrore me Shqipërinë. Afërsia direkte me kufirin, lidhjet rrugore të përmirësuara dhe pozicioni i Prizrenit si urë lidhëse jo vetëm me Shqipërinë, por edhe me qytetet e tjera të Kosovës, krijojnë kushte shumë të favorshme për ndërtimin e paketave të përbashkëta turistike. Një ofertë e tillë e integruar do t’u mundësonte vizitorëve ndërkombëtarë të përjetojnë në mënyrë të ndërthurur trashëgiminë kulturore dhe historike, bukuritë natyrore dhe gastronominë tradicionale të të dyja vendeve, duke e parë rajonin si një destinacion unik dhe të plotë. Prizreni, me identitetin e tij kulturor dhe historik, mund të shërbejë si pikë ndërlidhëse mes destinacioneve kulturore në Kosovë dhe atyre bregdetare, alpine apo urbane në Shqipëri. Për realizimin e kësaj oferte të integruar, nevojitet bashkëpunim i strukturuar ndërinstitucional, shkëmbim përvojash mes operatorëve turistikë, guidave dhe bizneseve të hotelerisë, si dhe krijimi i itinerareve të përbashkëta kulturore, natyrore dhe gastronomike. Ky bashkëpunim do të rrisë konkurrueshmërinë e të dy vendeve në tregun ndërkombëtar, do të zgjasë qëndrimin e turistëve në rajon dhe do të kontribuojë në zhvillimin e qëndrueshëm ekonomik dhe kulturor të Kosovës dhe Shqipërisë njëkohësisht.