Nga Adriana Abdenur*– Thirrjet për reduktimin e përdorimit të karburanteve fosile po bëhen gjithnjë e më të pamohueshme. Në Konferencën e Kombeve të Bashkuara mbi Ndryshimet Klimatike (COP30) në Brazil, prodhuesit kryesorë po nxiten të fillojnë planifikimin për uljen graduale të naftës, gazit dhe qymyrit, në një mënyrë të drejtë dhe të planifikuar.
Për dekada të tëra, negociatat për klimën janë fokusuar kryesisht tek objektivat e emetimeve dhe premtimet për energji të pastër, duke shmangur pyetjen më politike: kur dhe si duhet të ndërpritet prodhimi i karburanteve fosile? COP28 shënoi një hap të parë me termin “transicion nga karburantet fosile”, por përparimi real ka qenë i ngadaltë dhe i paekuilibruar. COP30 solli një ndryshim të tonit: Presidenti brazilian Luiz Inácio Lula da Silva deklaroi se “Toka nuk mund të përballojë më përdorimin intensiv të karburanteve fosile” dhe kërkoi një udhërrëfyes të qartë për fazën e tyre të zhdukjes.
Sfida dhe mundësitë e një tranzicioni të drejtë
Historikisht, rezistenca ndaj një faze ka ardhur nga vendet prodhuese dhe kompanitë energjetike, por edhe disa qeveri me shqetësime të ligjshme sociale kanë hezituar, duke frikësuar se kjo mund të pengonte përpjekjet për uljen e pabarazive dhe financimin e shërbimeve bazë.
Brazili, një fuqi energjetike në rritje me potencial të madh rinovues, por edhe me varfëri të thellë dhe sektor nafte offshore të zhvilluar, është shembulli kryesor. Kur Lula argumentoi se varësia nga karburantet fosile duhet të përfundojë në mënyrë “të planifikuar dhe të drejtë”, ai sugjeroi se një fazë e rregulluar mund të mbështesë zhvillimin në vend që ta minojë atë.
Plani i tij për një fond kombëtar që do të drejtojë pjesë të të ardhurave nga nafta drejt tranzicionit të gjelbër tregon këtë balancë: të ardhurat nga ekonomia e vjetër do të përdoren për ndërtimin e asaj të re, pa dëme të punonjësve dhe komuniteteve më të prekshme.
Kjo nuk është pa precedent. Fondi sovran i Norvegjisë, i ndërtuar mbi dekada të të ardhurave nga nafta, investon në sektorë me karbon të ulët dhe mbështet iniciativa si Amazon Fund. Në Azinë Juglindore, Timori Lindor, i varur nga nafta dhe gazi, ka ndjekur strategji diversifikimi të financuara nga të ardhurat e burimeve të veta.
Këto shembuj tregojnë se shfrytëzimi i të ardhurave nga karburantet fosile për tranzicionin e gjelbër është i mundur dhe i nevojshëm. Për shumë vite, diskutimi mbi fondet nga nafta ishte tabu, për shkak të frikës se do të legjitimonte nxjerrjen e vazhdueshme. Por shmangia e temës lë vendet e varura nga burimet pa mjete për të financuar tranzicionin para se të pakësohen të ardhurat.
Një dekadë më parë, pak qeveri mund të imagjinonin një të ardhme pa karburante fosile. Por realitetet ekonomike kanë ndryshuar: energjitë rinovues janë konkurruese me koston, teknologjitë e karburanteve të pastër janë zhvilluar, dhe vendet në zhvillim e shohin tranzicionin si rrugë drejt rritjes së produktivitetit, reziliencës dhe sovranitetit ekonomik.
Brazil ka nisur të zgjedhë këtë rrugë: industria e biokarburanteve është rritur, po zhvillohen karburante të qëndrueshme për aviacionin, dhe energjitë rinovues janë zgjeruar, duke krijuar vende pune në rajone historikisht të lidhura me nxjerrjen dhe duke treguar se tranzicioni mund të forcojë axhendën e zhvillimit, jo ta zëvendësojë atë.
Lexo edhe: Business Magazine Albania prezanton “Business Leaders 2025”
Tensionet gjeopolitike theksojnë nevojën urgjente për diversifikim nga karburantet fosile. Me rindërtimin e zinxhirëve të furnizimit dhe konkurrencën për udhëheqjen globale në bateri, hidrogjen të gjelbër dhe infrastrukturë të qëndrueshme, ekonomitë që vonohen do të mbeten me asete të papërdorshme.
Brazili është veçanërisht i ekspozuar, duke investuar shumë në shpime të thella. Pak javë para COP30, agjencia mjedisore e Brazilit i dha licencë Petrobras-it të hapte një shpim pranë lumit Amazon, një zonë ekologjikisht shumë e ndjeshme. Një plan i qartë tranzicioni mund të kishte parandaluar tensionet e tilla.
Transicioni i karburanteve fosile nuk është vetëm çështje ekologjike. Ai duhet të integrohet në politikat zhvillimore dhe të shfrytëzojë të ardhurat për krijimin e punës, industrinë e gjelbër dhe infrastrukturën rezistente ndaj klimës. Pjesëmarrja e shoqërisë civile dhe qeverisja e qartë e fondeve janë thelbësore.
Ndërkombëtarisht, Brazili mund të përdorë presidencën e COP30 për të avancuar një qasje bashkëpunuese, duke nxitur udhëzime për ulje të strukturuar dhe fleksibël të prodhimit të karburanteve fosile. Ky proces mund të rikthejë besimin në multilaterizëm dhe të tregojë se energjitë fosile nuk janë të paprekshme.
Në fund, suksesi i tranzicionit të gjelbër varet nga sfida e të ardhurave nga karburantet fosile me plan dhe drejtësia sociale. COP30 tregoi se Brazili po ndërmerr këtë hap, duke e paraqitur tranzicionin si mundësi socio-ekonomike, jo vetëm ekologjike. Sfida është tani ta kthejë këtë diskutim në një plan të qartë dhe të zbatueshëm, brenda dhe jashtë vendit.
*Adriana Abdenur është Bashkepresidentja e Fondit Global për një Ekonomi të Re (GFNE).
Copyright: Project Syndicate, 2025 / www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto