Nga Andrés Velasco* – Me Shtetet e Bashkuara që duken gjithnjë e më të paqëndrueshme, Kinën që po shndërrohet në një regjim gjithnjë e më autoritar dhe Rusinë që vepron si një version real i “Dr. Evil”, bota ka nevojë dëshpërimisht për një “djalë të mirë” në të cilin të besojë. Dhe kandidati i vetëm për këtë rol është Europa. Nuk ka asnjë rajon tjetër që të jetë i lirë, i begatë, i pajisur me vlerat e duhura dhe njëkohësisht mjaftueshëm i madh për të qenë shembull për botën.
Por nuk mjafton që “djemtë e mirë” të jenë të tillë në parim. Ata duhet të jenë edhe të fortë dhe të vendosur. Dhe këtu është pikërisht dobësia e Europës: sot ajo nuk duket aspak e fortë. Përkundrazi, duket e dobët, e lëkundur.
Së pari erdhi e ashtuquajtura “marrëveshje tregtare” me SHBA. Siç shkroi kolegu im në London School of Economics, Luis Garicano, nuk ishte marrëveshje, por “dorëzim”. Europa bëri një sërë lëshimesh – përfshirë pranimin e tarifave 15% mbi eksportet e saj kryesore, në këmbim të asgjëje.
Më pas, më 18 gusht, udhëheqësit europianë u mblodhën në Shtëpinë e Bardhë. Askush nuk di ta organizojë skenën politike si Donald Trump: ulur në kolltukun e tij të madh pas tavolinës së madhe, ndërsa kancelarët dhe presidentët e Gjermanisë, Francës, Italisë, Finlandës, Ukrainës dhe Britanisë së Madhe, së bashku me presidenten e Komisionit Europian dhe sekretarin e përgjithshëm të NATO-s, dukeshin sikur luteshin për një vend pune në spektaklin e tij të dikurshëm televiziv The Apprentice. Asnjë fotografi nuk mund të përçonte më mirë asimetrinë dramatike të qëndrimit dhe të fuqisë reale.
Megjithatë, Europa nuk është e dënuar të gjunjëzohet para një presidenti amerikan rebel. Kontinenti ka një popullsi shumë më të madhe se SHBA, dhe PBB-ja e kombinuar e Bashkimit Europian, Mbretërisë së Bashkuar dhe vendeve të tjera të pasura jo-anëtare, si Norvegjia dhe Zvicra, është pothuajse e barabartë me atë të Amerikës.
E vërteta është se dobësia e Europës buron nga gabimet e saj. Më i madhi prej tyre është siguria. Garicano e shprehu qartë: “Nuk mund të fitosh një luftë tregtare kundër ushtrisë që të mbron.” Gjashte dekada më parë, këmbëngulja e Charles de Gaulle për një mbrojtje europiane të pavarur dukej si kokëfortësi franceze. Sot ajo duket vizionare. Agresioni rus ka treguar se Europa është e zhveshur pa garancitë e sigurisë amerikane, të cilat nuk mund të merren si të sigurta për sa kohë Trump është president.
Lexo edhe: Rupert Murdoch cakton trashëgimtarin, Lachlan siguron kontrollin e medias konservatore
Europa nuk po bën mjaft për të adresuar këtë deficit sigurie. Po, shpenzimet për mbrojtjen janë rritur: nga 28 anëtarë europianë të NATO-s, 20 kanë shpenzuar mbi 2% të PBB-së në vitin 2024 – një rritje me 0.6 pikë përqindje në vetëm dy vjet. Por kjo shifër mbetet shumë poshtë 3.4% të SHBA-së dhe madje më poshtë se 4.7% që pritet të shpenzojë Polonia në vitin 2025.
Edhe prokurimet e mbrojtjes në Europë janë të fragmentuara, pasi çdo vend përpiqet të mbrojë punësimin duke blerë armë nga prodhuesit e vet. Rezultati: joefikasitet dhe vonesa. Një mekanizëm i propozuar i mbrojtjes europiane, që do të përfshinte edhe Britaninë si një agjenci e përbashkët prokurimi, duket një rrugë më e shëndoshë. Në afat të shkurtër, një opsion praktik është edhe blerja nga SHBA e armëve që i duhen Ukrainës dhe Europës Lindore për të qenë të sigurta.
Por si do ta financojë Europa këtë rimbrojtje? BE ende nuk ka përfunduar një union të tregjeve të kapitaleve, që do t’i lejonte kompanitë të marrin hua më lirë në të gjithë kontinentin, as një union bankar, që do të shkëpuste lidhjen “fatale” mes bankave dhe qeverive të tyre kombëtare. Po ashtu, nuk është krijuar një klasë e qëndrueshme obligacionesh të përbashkëta të BE-së. Një volum borxhesh të përbashkëta u lëshua gjatë pandemisë së COVID-19 nën kompetenca emergjente, por nuk dihet nëse do të rinovohet kur të maturohet, e aq më pak nëse do të shërbejë si bazë për diçka më të madhe e të përhershme.
Kjo është për të ardhur keq, sepse eurobonot e përbashkëta do të sillnin përfitime të mëdha për Europën. Jo vetëm se ka kuptim ekonomik që mbrojtja e përbashkët të financohet me borxh të përbashkët. Ato do ta shndërronin euron edhe në një aset global të sigurt dhe koha është më se e përshtatshme për këtë ndryshim.
Me sjelljen e paparashikueshme të Trump-it, dollari po duket gjithnjë e më shumë si një monedhë e tregjeve në zhvillim, dhe investitorët po kërkojnë alternativa. Nga këndvështrimi i tyre, obligacionet e mbështetura nga BE, të pavarura nga ciklet politike dhe ekonomike të shteteve individuale, do të ishin më të sigurta dhe më të likuida. Kjo do të ulte interesat, duke i kursyer Europës shumë para.
Por një euro globale do të ishte gjithashtu një euro më e fortë dhe kjo i tremb politikanët e ekonomive të orientuara nga eksportet, si Gjermania dhe Holanda. Ndoshta, një euro më e fortë do të ishte justifikimi i duhur për të mbyllur edhe boshllëkun tjetër të madh: tregun unik.
BE-ja synon të jetë një treg i vetëm për mallra e shërbime, por në realitet, barrierat janë ende të shumta. Për çdo 100 euro të vlerës së shtuar në vendet e BE-së, vetëm 20 euro qarkullojnë ndërmjet tyre. Në SHBA, ky raport është 45 dollarë nga çdo 100. Ky fragmentim i kushtueshëm ishte një nga temat kryesore të raportit të rëndësishëm të Mario Draghi-t mbi konkurrueshmërinë e BE-së, publikuar në shtator 2024 – por që sot po mbledh pluhur në Bruksel.
Dobësia e jashtme e Europës është produkt i dobësisë së saj të brendshme. Për gjithë pretendimet e kontinentit për iluminizëm, politika e tij mbetet po aq e vogël dhe e shkurtëpamë sa ajo e çdo komune. Kur kancelarja Angela Merkel u zotua në vitin 2012 se nuk do të kishte eurobono “sa të jem gjallë”, ajo nuk po bënte shtetaren largpamëse, por thjesht po qetësonte nacionalistët lokalë të birrarive.
Dhe kur, më vonë, presidenti francez Emmanuel Macron bëri gjithçka për të bllokuar marrëveshjen tregtare BE-Mercosur, ai po u përkulej bujqve vendas. Nëse ky është udhëheqja që Europa merr nga figurat e saj më të spikatura, çfarë mund të presim nga politikanët më të vegjël?
Me Trump-in që kërcënon nga njëra anë dhe Putinin nga ana tjetër, europianët nuk mund të përballojnë më pasivitetin e liderëve të tyre. I vetmi “djalë i mirë” që i ka mbetur botës duhet të ngrihet në nivelin e pritshmërive. Demokratët kudo janë duke pritur.
*Andrés Velasco, ish-ministër financash i Kilit, është Dekan i Shkollës së Politikave Publike në London School of Economics and Political Science.
Copyright: Project Syndicate, 2025. www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
