Investimet në infrastrukturë po përjetojnë një rritje të fortë. Në mbarë botën, qeveritë po investojnë triliona dollarë në rrugë, rrjete energjetike, qendra të dhënash, sisteme ujësjellësi dhe banesa, shpesh si përgjigje ndaj goditjeve gjithnjë e më të shpeshta klimatike dhe nevojës për përshtatje. Megjithatë, industria e ndërtimit, forca e vetme më e madhe që po riformëson fizikisht planetin, mbetet ndër sektorët e fundit madhorë që nuk ka përfituar plotësisht nga potenciali i teknologjisë digjitale.
Si pasojë, ajo përgjigjet për rreth 21% të emetimeve të gazeve serrë, prodhon gjysmën e mbetjeve globale që përfundojnë në landfille dhe tejkalon buxhetet me rreth 1.6 trilionë dollarë në vit.
Kjo situatë duhet të ndryshojë, dhe inteligjenca artificiale (AI) mund të ofrojë zgjidhjet që i nevojiten këtij sektori. Por kjo do të kërkojë shfrytëzimin e plotë të bashkëpunimit institucional dhe rrjeteve njerëzore. Ndërsa AI gjeneruese mund të shkruajë kod ose të përmbledhë dokumente, ndërtimi i aseteve reale, si ura apo rrjete energjetike, kërkon atë që mund ta quajmë “infrastrukturë njohëse”: të dhëna të vështira për t’u aksesuar, ekspertizë njerëzore, njohuri sektoriale dhe institucione përmes të cilave mjetet e reja mund të zbatohen në planifikim dhe realizim. Ashtu si energjia elektrike pa një rrjet shpërndarjeje, edhe AI pa këtë bazë mbetet potencial i pashfrytëzuar.
Si do të dukej përdorimi praktik i AI-së në infrastrukturë? Së pari, do të kërkonte zhbllokimin dhe integrimin e të dhënave të izoluara nga mijëra aktorë: kompani ndërtimi, furnitorë, ministri qeveritare, agjenci shumëpalëshe dhe institucione financiare. Do të përfshinte gjithashtu kodifikimin e njohurive nga ciklet e mëparshme të projekteve për të kuptuar pse ndodhin vonesat, si grumbullohen rreziqet dhe ku dështojnë kapacitetet; si dhe ndërtimin e agjentëve inteligjentë digjitalë që kuptojnë flukset specifike të infrastrukturës (kontraktimi, prokurimi, lejet dhe buxhetimi). Por mbi të gjitha, do të kërkonte bashkëpunim institucional. Nuk kemi nevojë për udhërrëfyes statikë, por për mekanizma dinamikë dhe të vazhdueshëm reagimi. AI-të për infrastrukturën duhet të mësojnë nga çdo projekt dhe t’i aplikojnë këto mësime nëpër organizata të ndryshme.
Lexo edhe:“Bukë e gjath” në Tiranë, street food-i shqiptar që po fiton zemrat e qytetit
Kjo mundësi për të përmirësuar mënyrën se si ndërtojmë vjen në një moment kur gjeopolitika e infrastrukturës po ndryshon. Ndërsa Presidenti Donald Trump synon të zhbëjë politikat e energjisë së pastër të paraardhësve të tij, aktorë të tjerë po mbushin boshllëkun e lidershipit që Shtetet e Bashkuara kanë krijuar. Kina, për shembull, e ka riorientuar nismën “Brezi dhe Rruga” drejt zhvillimit “të gjelbër dhe me cilësi të lartë”, duke kombinuar investime masive jashtë vendit në transport dhe energji me projekte të qëndrueshmërisë klimatike brenda vendit. Ajo po ndjek projekte të mëdha të ripyllëzimit të shkretëtirave dhe energjive të rinovueshme, edhe pse qymyri, nafta dhe gazi vazhdojnë të kenë peshë në portofolin e saj të jashtëm.
Në mënyrë të ngjashme, Arabia Saudite, prej kohësh e lidhur me hidrokarburet, ka nisur një “nismë të gjelbër” për të kanalizuar dhjetëra miliarda dollarë drejt energjisë diellore dhe asaj të erës, kuadrove të financimit të gjelbër dhe partneriteteve të reja publike-private. Mbretëria synon që deri në vitin 2030 gjysma e energjisë elektrike të prodhohet nga burime të rinovueshme. Ndërkohë, India ka arritur tashmë objektivin për të angazhuar 50% të kapacitetit të instaluar energjetik nga burime jo-fosile. Ajo ka lançuar gjithashtu Misionin Kombëtar për Hidrogjenin e Gjelbër, me synimin për të prodhuar pesë milionë tonë në vit deri në 2030, dhe ka përdorur platforma globale si G20 dhe Konferenca e OKB-së për Ndryshimet Klimatike për të promovuar infrastrukturën rezistente ndaj klimës dhe “paktet e zhvillimit të gjelbër”.
Rezultati është një hartë e fragmentuar globale. Ndërsa emetuesi historikisht më i madh në botë po thellon eksportet e karburanteve fosile, ekonomitë në zhvillim dhe ato me të ardhura të mesme po pozicionohen gjithnjë e më shumë si zëra të përgjegjshmërisë klimatike (edhe pse vazhdojnë të përballen me kontradikta të brendshme). Në këtë realitet të ri, gara nuk zhvillohet vetëm për atë se kush do të financojë gjeneratën e ardhshme të porteve, rrjeteve energjetike dhe hekurudhave, por edhe për atë se cilat të dhëna, standarde dhe sisteme AI do t’i udhëheqin këto investime.
Lideri i ardhshëm në infrastrukturë do të përqendrohet në tre prioritete të menjëhershme. I pari është shfrytëzimi maksimal i të dhënave ekzistuese. Njohuritë mbi infrastrukturën shpesh janë të fshehura në PDF, kontrata dhe dosje lejesh. Qeveritë, bankat dhe kompanitë duhet të nxjerrin në dritë këtë histori të fshehur për t’i ndihmuar të gjithë aktorët të shmangin gabimet e së shkuarës dhe të përshtaten me politika të reja, sidomos kur qeveritë ndryshojnë rregullat papritur.
Prioriteti i dytë është ndërtimi i mjeteve AI të dizajnuara posaçërisht për këtë qëllim. Ajo që na nevojitet nuk është një chatbot i përgjithshëm, por modele të trajnuara në shkencën e materialeve, logjistikë dhe rregullore lokale. Një AI që kupton pse projektet dështojnë mund ta bëjë suksesin më të mundshëm.
Së fundi, duhet të bëjmë më shumë për të ndarë njohuritë përtej kufijve. Në vend që çdo institucion të “rishpikë rrotën”, kemi nevojë për një bazë të përbashkët njohurish, ku mësimet nga një digë në Indi apo një metro në Paris të përmirësojnë projektet kudo në botë.
Në dekadën e ardhshme, infrastruktura do të përcaktojë jo vetëm përshtatjen ndaj klimës, por edhe konkurrueshmërinë globale. Ajo është muskuli i ekonomisë reale. Vendet që harmonizojnë angazhimet klimatike, politikat industriale dhe projektet infrastrukturore me inteligjencë të besueshme dhe të bazuar në të dhëna do të vendosin rregullat e lojës për të tjerët. Ata që e shfrytëzojnë pasigurinë ose e trajtojnë infrastrukturën e qëndrueshme si çështje dytësore, do ta shohin ndikimin e tyre të zbehet.
AI nuk duhet parë si një orakull i centralizuar apo si një mendje abstrakte në “re”. Vlera e saj reale qëndron në aplikime të synuara, që lidhin projekte reale, procese institucionale dhe rrjete njerëzore. Ky është lloji i inteligjencës që do të ndërtojë jo vetëm rrugë më të mira dhe rrjete energjetike më rezistente, por edhe sisteme dhe organizata më efektive.
Në një botë ku kapaciteti teknologjik është i bollshëm, por vullneti politik është i pabarabartë, prova e vërtetë e lidershipit qëndron te zbatimi i projekteve. Kushdo që arrin ta shndërrojë infrastrukturën nga burim rreziku klimatik në një platformë të përbashkët dhe inteligjente për prosperitet të qëndrueshëm, do të ketë diçka për t’i mësuar gjithë botës.
Bertrand Badré është ish-drejtor menaxhues i Bankës Botërore, kryetar i Bordit Këshillues të Project Syndicate, CEO dhe themelues i Blue like an Orange Sustainable Capital, si dhe autor i librit Can Finance Save the World?
Saurabh Mishra, ish-drejtor i Institutit për Inteligjencë Artificiale me Qendër Njeriun në Universitetin Stanford dhe ekonomist në Bankën Botërore dhe FMN, është themelues dhe CEO i Taiyō.AI.
Copyright: Project Syndicate, 2026.
www.project-syndicate.org
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Mbështetja juaj na ndihmon ta vazhdojmë këtë mision.
Na Suporto
