Kur Nigel Morris, bashkëthemelues i Capital One dhe një nga njerëzit me përvojën më të madhe në kreditimin ndaj konsumatorëve, thotë se është i shqetësuar për ekonominë, ia vlen të dëgjosh. Së fundmi, ai ka vërejtur një prirje alarmante: përdorimi i skemave “Buy Now, Pay Later” (BNPL) për blerje bazike si ushqimet. Sipas tij, ky është një sinjal i qartë se shumë familje po e kanë të vështirë të përballojnë shpenzimet e përditshme.
Përdorimi i BNPL ka shpërthyer në SHBA, duke arritur mbi 91 milionë përdorues. Ajo që dikur u promovua si një mënyrë për të blerë produkte jo të domosdoshme, sot është kthyer në mekanizëm mbijetese për shtresat më të brishta financiarisht. Shumë prej tyre nuk arrijnë të paguajnë këstet në kohë dhe normat e vonesave rriten çdo vit. Problemi bëhet edhe më i madh sepse shumica e kompanive BNPL nuk i raportojnë këto borxhe në regjistrat e kredive, duke krijuar “borxh fantazmë”, një situatë ku bankat dhe institucionet financiare nuk kanë asnjë mënyrë të shohin sa kredi aktive mund të ketë një konsumator. Sistemi i kreditimit funksionon i verbër, ndërkohë që përdoruesit mund të hapin disa llogari BNPL paralelisht pa asnjë sinjal paralajmërues.
Analizat tregojnë se përdoruesit më të shpeshtë të BNPL janë persona me vlerësime të ulëta krediti, që megjithatë miratohen lehtësisht. Kjo krijon një përzierje të rrezikshme: më shumë borxh dhe më pak aftësi për ta përballuar atë. Edhe pse ende nuk flitet për një krizë të nivelit të 2008-s, ekspertët janë të qartë se kushtet po përkeqësohen. Papunësia po rritet, bizneset e vogla po hezitojnë të investojnë dhe miliona amerikanë po përballen sërish me pagesat e kredive studentore pas një moratoriumi shumëvjeçar. Pjesa problematike është se rregullimi nuk po ecën me të njëjtin ritëm. Përpjekjet për ta trajtuar BNPL si një formë të kreditimit tradicional janë zbehur për shkak të ndryshimeve politike në SHBA, duke krijuar një hapësirë ku kompanitë e shfrytëzojnë mungesën e transparencës. Raportet zyrtare shpesh japin një panoramë optimiste, por ato fokusohen vetëm te përdoruesit e rinj dhe nuk tregojnë realitetin e atyre që përdorin disa BNPL njëkohësisht.
Lexo edhe: Shqipëria çel sot Grupkapitullin e 5-të, çfarë do të thotë kjo për ekonominë!
Ndërkohë, sektori BNPL po shtrihet me shpejtësi në çdo cep të sistemit financiar. Kompanitë si Klarna dhe Affirm janë tashmë të integruara në Apple Pay e Google Pay, duke e bërë marrjen e një kredie të vogël po aq të thjeshtë sa një trokitje e telefonit. Edhe më shqetësues është fakti që modeli BNPL po kalon nga konsumatorët te bizneset. Tregu i kredive tregtare është disa herë më i madh se ai i konsumatorëve, dhe kompanitë BNPL po hyjnë fuqishëm në këtë hapësirë. Bizneset që përdorin BNPL rrisin shpenzimet deri në 40%, duke krijuar një varësi të re nga kreditë afatshkurtra. Ndërkohë, këto borxhe po paketohen dhe shiten në tregun financiar, një praktikë që të kujton periudhën para krizës së vitit 2008.Teknologjia po dominon titujt me flluskën e mundshme të AI, por rreziku i BNPL mbetet i padukshëm, më pak i diskutuar, dhe prek drejtpërdrejt konsumatorët më të prekshëm financiarisht. Jemi në një moment ku miliona njerëz po financojnë ushqimet me këste dhe të rinjtë po i shtojnë borxhit të kredive studentore edhe tre ose katër llogari BNPL. Kostoja e vërtetë e këtij sistemi mund të bëhet e dukshme vetëm atëherë kur konsumatorët nuk do të arrijnë të përballojnë më detyrimet dhe problemet të fillojnë të kalojnë tek kreditë tradicionale, bankat dhe investitorët.
Nigel Morris nuk paralajmëron një krizë të menjëhershme, por ai e njeh mjaft mirë historinë e financave për të parë se kur horizonti po nxihet. Sot, rreziku nuk qëndron te një kompani e vetme, por te përshpejtimi i një modeli kreditimi që po zgjerohet pa transparencë dhe pa kontroll të plotë rregullator. Pyetja që mbetet është nëse rregullatorët do të reagojnë në kohë, apo do të presin derisa të jetë shumë vonë.
Që nga viti 2015 nxisim shpirtin sipërmarrës, inovacionin dhe rritjen personale duke ndikuar në zhvillimin e një mjedisi motivues dhe pozitiv tek lexuesit tanë. Kjo punë që e bëjmë me shumë dashuri nuk ka të paguar. Ne jemi platforma e vetme e cila promovon modelin pozitiv të sipërmarrjes së lirë. Përmes kësaj platforme mbështesim edukimin gjatë gjithë jetës si mjet për zhvillimin personal dhe profesional të brezave. Kontributi juaj do të na ndihmojë në vazhdimin e këtij misioni në gjithë trevat shqipfolëse.
Mund të kontribuoni KETU. Falemnderit.
